زنان راوى غدير

محمد عابدى

شواهد موجود در كتب تاريخى گوياى اين حقيقت است كه پيامبر اكرم(ص) از آغاز رسالت‏با رويكرد عمده زنان به آيين توحيدى روبرو شد. اولين پذيرنده اسلام (خديجه)، ⁽¹⁾ اولين شهيده (سميه) ⁽²⁾ و بانوانى كه از سابقين و مهاجران شمرده مى‏شدند ⁽³⁾ نمونه روشنى از مشاركت زنان در عرصه‏هاى اجتماعى را به نمايش مى‏گذارند.

حضور زنان در حجة الوداع بارزترين و ماندگارترين نوع شركت در صحنه‏هاى اجتماعى است. اخبار فراوانى كه به وسيله راويان زن از اين مراسم عظيم نقل شده، گوياى تلاش گسترده زنان در پاسدارى از اين ميراث مقدس است. دستاوردهاى بانوان در عرصه اخبار غدير به دو گروه عمده تقسيم مى‏شود:

الف. اخبار زنان صحابى

در سال دهم هجرى، با اعلام پيامبر(ص)، مؤمنان بسيارى از شهرهاى مختلف به سوى مدينه روان شده، در حومه شهر مسكن گزيدند و به انتظار موسم حج نشستند; حجى كه بعدها به حجة‏الوداع، حجة‏الاسلام، حجة‏البلاغ، حجة‏الكمال، حجة‏التمام شهرت يافت. پيامبر اكرم(ص) روز شنبه، پنج‏يا شش روز قبل از آغاز ذى‏حجة، از مدينه حركت كرد. در اين سفر همه زنان و اهل بيت پيامبر با وى همراه بودند. ⁽⁴⁾ گروهى از اين بانوان حديث غدير را نقل كرده‏اند; كه نام و روايتشان چنين‏است:

1. حضرت زهرا(س)

حضرت فاطمه زهرا(س) يگانه يادگار رسول اكرم(ص) است، كه همچون ديگر اهل بيت(عليهم السلام) بارها به يادآورى واقعه غدير پرداخت. نگاهى به سخنان آن بزرگوار جايگاه وى در عرصه اخبار غدير را آشكار مى‏سازد:

گروهى از انصار، براى توجيه خطاى خويش، به ايشان گفتند: اگر مطالب شما را قبل از بيعت‏با ديگران مى‏شنيديم با غير على بيعت نمى‏كرديم. حضرت فرمود:

آيا پدرم در روز غدير براى كسى جاى عذر باقى گذاشت؟ ⁽⁵⁾ و نيز در جواب محمود بن‏لبيد كه پرسيده بود: آيا از سخنان پيامبر دليلى بر امامت على داريد؟

فرمود: شگفتا، آيا روز غدير را فراموش كرديد؟!

محمود بن‏لبيد گفت: آن روز چنان بود ولى از آنچه به شخص شما اشاره شده، بگوييد.

حضرت فرمود: خدا را شاهد مى‏گيرم، شنيدم [پيامبر] فرمود: على بهترين كسى است كه در ميان شما جانشين خود قرار مى‏دهم. على(ع) امام و جانشين بعد از من است و دو فرزندم حسن و حسين و نه تن از فرزندان حسين امامان نيك‏اند. اگر از آنان اطاعت كنيد، شما را هدايت‏خواهند كرد و اگر با آنان مخالفت ورزيد، تا قيامت اختلاف در ميان شما حاكم خواهد بود. ⁽⁶⁾

روايتى با سند بسيار دقيق و مشهور بيان مى‏دارد كه دختر بزرگوار پيامبر حديث غدير را چنين بيان فرمود:

قال رسول الله(ص): «من كنت وليه فعلى وليه و من كنت امامه فعلى امامه.» ⁽⁷⁾

رسول خدا(ص) فرمود: هر كه من سرپرست اويم على سرپرست اوست و هر كه من امام او هستم على امام اوست. احتجاجى از فاطمه زهرا به وسيله چند تن از زنان به اين صورت روايت‏شده است:

قالت: انسيتم قول رسول الله(ص) يوم غدير خم، من كنت مولاه فعلى مولاه و قوله: انت منى بمنزلة هارون من موسى عليهما السلام. ⁽⁸⁾

آيا سخن رسول خدا(ص) در روز غدير خم را فراموش كرده‏ايد، كه فرمود: هر كه من مولاى او هستم على مولاى اوست و آيا سخنش را فراموش كرده‏ايد كه فرمود: تو نسبت‏به من مانند هارون نسبت‏به موسى هستى. حضرت فاطمه زهرا(س) عمر خويش را در راه اثبات ولايت اميرمؤمنان به انصار و مهاجرين صرف نمود و سرانجام نيز در همين راه به شهادت رسيد و سيده شهيدان ولايت نام گرفت.

2. ام‏سلمه

حضور زنان پيامبر، از جمله ام‏سلمه ⁽⁹⁾ در مراسم غدير، در كتب مختلف مورد تاكيد قرار گرفته است. ⁽¹⁰⁾ صاحب روضة‏الصفا مى‏گويد: «چون حضرت رسول خدا(ص) در غدير خم حديث «من كنت مولاه فعلى مولاه‏» در شان اميرمؤمنان فرمود پس از منبر فرود آمد و در خيمه خاص خود نشست و فرمود كه اميرمؤمنان در خيمه ديگر بنشيند بعد از آن طبقات خلائق را فرمود تا به خيمه على(رض) رفتند و زبان به تهنيت على(ع) گشادند. چون مردم از اين امر فارغ شدند امهات مؤمنين به فرموده آن حضرت نزد على رفتند و او را تهنيت دادند». ⁽¹¹⁾

ام‏سلمه يكى از دو زن پيامبر(ص) است كه حديث غدير را روايت كرده است. او ماجراى غدير را چنين باز مى‏گويد:

اخذ رسول الله(ص) بيد على بغدير خم فرفعها حتى راينا بياض ابطيه فقال «من كنت مولاه فعلى مولاه‏» ثم قال «ايها الناس انى مخلف فيكم الثقلين كتاب الله و عترتى و لن يفترقا حتى يردا على الحوض‏». ⁽¹²⁾

در غدير خم رسول خدا(ص) دست على(ع) را بالا برد، تا آنجا كه سفيدى زير بغلش را ديديم، آنگاه فرمود: هر كه من مولاى او هستم پس على مولاى اوست.

بعد فرمود: اى مردم، من دو چيز گرانبها در ميان شما بر جاى مى‏گذارم كتاب خدا و عترتم. اين دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا وقتى در حوض به من برگردند.

ام‏سلمه از معدود كسانى است كه بعد از وفات نبى اكرم(ص) در خط ولايت اميرمؤمنان باقى ماند. او به فرزنش چنين وصيت كرد. «يا بنى الزمه فلا و الله ما رايت‏بعد نبيك صلى الله عليه و آله اماما غيره‏»; پسركم، همراهش [على] باش. به خدا قسم، بعد از پيامبرت امامى غير او نديدم. ⁽¹³⁾ ام‏سلمه روايات ديگرى نيز، در باره اميرمؤمنان، از پيامبر اكرم(ص) نقل كرده است. ⁽¹⁴⁾

3. اسماء بنت عميس

او به دليل تقرب به اهل بيت روايات فراوانى نقل كرده است; تنها حدود شصت روايت از پيامبر اكرم(ص) دارد كه بسيارى از آنها در منزلت اميرمؤمنان است. ⁽¹⁵⁾ اسماء از سابقين در اسلام است و از جمله افرادى است كه قبل از آنكه مردم در خانه ارقم ايمان بياورند به همراه همسرش جعفر به خدمت پيامبر آمد و اسلام اختيار نمود و به همراه جعفر به حبشه مهاجرت كرد. بعد از شهادت جعفر طيار به عقد ابوبكر در آمد و از وى صاحب (محمد) شد در آن زمان كه همسر خليفه دوم بود توطئه قتل وصى پيامبر(ص) را با هوشيارى و ايثار تمام خنثى نمود. وى همواره از محبان و ملازمان فاطمه زهرا(س) بود او بعد از شهادت حضرت فاطمه(س) از جمله زنان على(ع) شد. فرزندش محمد را چنان تربيت كرد كه از مريدان و مخلصان اميرمؤمنان شد. زمانى كه در حجة‏الوداع شركت جست همسر ابوبكر بود. و محمد بن‏ابى‏بكر نيز در مسير حجة‏الوداع متولد شد. ابن‏عقده در كتاب ولايت‏حديث غدير را از او روايت كرده است. ⁽¹⁶⁾ اسماء همچنين از راويان حديث ردالشمس ⁽¹⁷⁾ به شمار مى‏رود.

4. ام‏هانى بنت ابى‏طالب (سلام‏الله عليهما)

او فاخته نام دارد ⁽¹⁸⁾ و خواهر اميرمؤمنان(ع) است. ام‏هانى از راويان ⁽¹⁹⁾ و اصحاب ⁽²⁰⁾ پيامبر اكرم بود پيامبر ضمن حديثى او را «يكى از بهترين مردم‏» خواند. ⁽²¹⁾ اين بانوى گرانقدر احاديثى چون ثقلين ⁽²²⁾ و غدير را از پيامبر اكرم(ص) روايت كرده است. او در باره واقعه غدير مى‏گويد:

رسول خدا(ص) از حج‏بازگشت، تا در غدير خم فرود آمد، سپس برخاست و در گرماى سوزان چنين گفت: [اى مردم هر كه من مولاى او هستم، پس على مولاى اوست. خدايا، هر كه او را دوست دارد، دوست‏بدار و هر كه با او دشمنى كند، دشمن بدار; هر كه او را زبون سازد، زبون گردان و هر كه او را يارى كند، يارى كن]. ⁽²³⁾

5. عايشه دختر ابى‏بكر

او در شمار زنان پيامبر اكرم ⁽²⁴⁾ و حاضران در حجة‏الوداع جاى داشت. در كتب مختلف اهل سنت روايت غدير از وى نقل شده است. ابن‏عقده در «حديث ولايت‏» روايت او را نيز ذكر مى‏كند. ⁽²⁵⁾

بررسى موضعگيريهاى وى و تطبيق آن با عملكرد ام‏سلمه همسر ديگر پيامبر گرامى كه در تاريخ از خود بر جاى نهاده و تحقيق در انگيزه‏ها، تعيين جهت‏گيريها و موقعيت‏هاى آن دو مى‏تواند براى بانوانى كه امروز در مقابل امواج سهمگين و بنيانكن سياست‏بازى تبليغات رنگارنگ و هدفدار و شعارهاى برخاسته از مطامع نفسانى و دنيوى دنياداران قرار دارند نمونه‏هايى تجربه شده و تاريخى و الگويى عملى و آكنده از راهكارهاى مذهبى و سياسى باشد.

6. فاطمه دختر حمزة بن‏عبدالمطلب

او از صحابه مشهور پيامبر(ص) است و ابن‏عقده و منصور رازى حديث غدير را از وى نقل كرده‏اند. ⁽²⁶⁾

7. همسر زيد بن‏ارقم

از جمله كسانى كه حديث غدير را روايت كرده‏اند زيد بن‏ارقم و نيز همسر وى مى‏باشد علامه طباطبايى ضمن نام بردن از گروه كثيرى كه روايت (من كنت مولاه فعلى مولاه) را نقل كرده‏اند به ايشان نيز اشاره مى‏كند. ⁽²⁷⁾

ب. روايات زنان تابعى و ...

در ميان روايات غدير روايتى با ده سند به چشم مى‏خورد كه همه راويانش زن هستند. نام اين بانوان چنين است:

1. الشيخة ام محمد زينب ابنة احمد بن‏عبدالرحيم المقدسيه.

2. فاطمه دختر امام موسى بن‏جعفر(ع)

3. زينب دختر امام موسى بن‏جعفر(ع)

4. ام‏كلثوم دختر امام موسى بن‏جعفر(ع)

5. فاطمه دختر جعفر بن‏محمد الصادق(ع)

6. فاطمه دختر محمد بن‏على(ع)

7. فاطمه دختر على بن‏الحسين(ع)

8. فاطمه دختر حسين بن‏على(ع)

9. سكينه دختر حسين بن‏على(ع)

10. ام‏كلثوم دختر فاطمه زهرا(س)

اين گروه از فاطمه‏زهرا(سلام‏الله‏عليها) نقل كرده‏اند كه حضرت فرمود:

«انسيتم قول رسول الله(ص) يوم غدير خم، من كنت مولاه فعلى مولاه و قوله انت منى بمنزلة هارون من موسى عليهما السلام.» ⁽²⁸⁾

آيا سخن رسول خدا(ص) در روز غدير را فراموش كرديد، كه فرمود: هر كه من مولاى او هستم على مولاى اوست. و [آيا] گفتارش را [فراموش كرديد كه فرمود]: [اى على،] جايگاه تو در برابر من مانند جايگاه هارون در برابر موسى است.

11. عايشه بنت‏سعد

عايشه بيشتر روايتهايش را از پدرش سعد ⁽²⁹⁾ بن‏ابى وقاص نقل مى‏كند و نزد ابن‏حجر از راويان موثق به شمار مى‏رود. ⁽³⁰⁾ او روايت غدير را، از زبان پدرش چنين بازگو مى‏كند:

«كنا مع رسول الله(ص) بطريق مكة و هو متوجه اليها (كذا فى النسخ و الصحيح و هو: متوجه الى المدينه) فلما بلغ غدير خم وقف للناس ثم رد من تبعه و لحقه من تخلف فلما اجتمع الناس اليه قال: ايها الناس من وليكم؟ قالوا: الله و رسوله. ثلاثا ثم اخذ بيد على فاقامه ثم قال «من كان الله و رسوله وليه فهذا وليه اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه‏». ⁽³¹⁾

با رسول خدا در راه مكه بوديم و او به سوى مكه توجه داشت. (در نسخه‏هاى صحيح مى‏خوانيم كه به مدينه توجه داشت.) وقتى به غدير خم رسيد، ايستاد; آنان كه جلو بودند بازگشتند و آنان كه عقب مانده بودند، رسيدند. مردم پيرامونش گردآمدند و حضرت فرمود:

اى مردم، سرپرست‏شما كيست؟ حاضران سه بار گفتند: خدا و پيامبرش. آنگاه دست على را بلند كرد و فرمود: هر كه خدا و رسول او سرپرستش هستند، اين سرپرست اوست. خدايا، هر كه او را دوست دارد، دوست‏بدار و آن كه با او دشمنى مى‏ورزد، دشمن بدار.

عايشه بنت‏سعد حديث ديگرى نيز از پدرش روايت كرده، كه ولايت على(ع) را آشكار مى‏سازد:

«سمعت ابى يقول: سمعت رسول الله(ص) يوم الجحفه فاخذ بيد على فخطب فحمد الله و اثنى عليه ثم قال: ايها الناس انى وليكم قالوا صدقت‏يا رسول الله ثم اخذ بيد على فرفعها فقال: هذا وليى و يؤدى عنى دينى و انا موالى من والاه و معادى من عاداه.» ⁽³²⁾

شنيدم پدرم گفت كه، رسول خدا(ص) در روز جحفه دست على(ع) را گرفت، سپس خطبه خواند، خداى را سپاس گفت، ستايش كرد و فرمود: اى مردم، من ولى شما هستم. گفتند: راست گفتى، اى رسول خدا(ص). سپس دست على را گرفت و بالا برد و فرمود: اين جانشين من است و دين مرا ادا مى‏كند. من دوست‏دار كسى هستم كه او را دوست‏بدارد و دشمن كسى هستم كه با او دشمنى ورزد.

12. دارميه حجونيه كنانيه

او از شيعيان معروف و بسيار مشهور حضرت اميرمؤمنان بوده به نحوى كه آوازه‏اش تا بدان حد پيچيده بود كه معاويه موقع ورود به مكه از وى سراغ گرفت اين موضوع خود به خوبى مى‏تواند نمايانگر فعاليتهاى مؤثر و ارزنده اين بانوى شيعه و محب اهل بيت‏باشد (ما تنها به آن بخش از سخنان وى كه مربوط به غدير مى‏شود مى‏پردازيم) ⁽³³⁾ آنچه از گفتگوى او و معاويه بر جاى مانده است را زمخشرى در كتاب «ربيع الابرار» چنين باز مى‏گويد:

سالى معاويه به حج رفت و از زنى كه به نام دارميه حجونيه، كه سياه چهره و تنومند بود، سراغ گرفت وقتى او را نزد معاويه آوردند، پرسيد: اى دختر حام، چگونه‏اى؟

گفت: خوبم، حام نيستم، از قبيله بنى‏كنانم.

گفت: راست گفتى، آيا مى‏دانى چرا تو را فرا خواندم؟

- سبحان الله! من غيب نمى‏دانم.

- خواستم بپرسم چرا على را دوست دارى و با من دشمنى مى‏ورزى؟

- آيا از پاسخ معافم مى‏دارى؟

- نه.

- حال كه نمى‏پذيرى مى‏گويم; من على را به خاطر عدالتش و تقسيم يكسانش دوست داشتم و با تو دشمنى مى‏ورزم چون با آن كه براى حكومت از تو سزاوارتر بود، جنگيدى و در پى چيزى برآمدى كه براى تو نيست. با على دوستى ورزيدم به خاطر ولايتى كه رسول خدا(ص)، در روز غدير خم در مقابل چشم تو، براى او اقرار گرفت، به خاطر آنكه به بيچارگان محبت مى‏ورزيد و دينداران را بزرگ مى‏داشت و .... ⁽³⁴⁾

13. حسنيه

او در خانه امام صادق(ع) پرورش يافته بود و از شاگردان مكتب وى شمرده مى‏شد. ⁽³⁵⁾ حسنيه، با استعداد سرشارش، در مناظرات مختلف، كه توسط هارون‏الرشيد ترتيب داده مى‏شد، شركت جسته و از مقام ولايت دفاع مى‏كرد. در يكى از اين مناظره‏ها از فردى، كه ابراهيم خوانده مى‏شد، پرسيد: آيا در هيچ جاى تفاسير شما آمده است كه در حجة‏الوداع رسول خدا(ص) به امر پروردگار، در غدير خم، فرود آمده، اين آيه را: (يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالتك). با بيمناكى براى مردم تلاوت كرد و سپس آيه والله يعصمك من الناس نازل شد و [آيا در تفاسير شما آمده است كه پس از نزول «والله يعصمك من الناس‏» پيامبر خدا دست على بن‏ابى‏طالب را گرفت; بر منبرى، كه از جهاز شتر ساخته بودند، برآمد و گفت: من كنت مولاه فعلى مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله و العن من ظلمه. آنگاه، اين آيه نازل شد: «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا. »

ابراهيم سر به زير افكند، حسنيه علماء را مخاطب ساخت و آنان را به جان هارون سوگند داد. حاضران، كه خود را در مقابل هارون‏الرشيد مى‏ديدند، لب به تاييد گشودند. ابو يوسف گفت: بيشتر صحابه و مفسران تصريح كرده‏اند كه اين آيه در باره على بن‏ابى‏طالب نازل شده است و حديث من كنت مولاه فعلى مولاه نيز مشهود است.

حسنيه پرسيد در باره «انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة و يوتون الزكوة و هم راكعون‏» چه مى‏گوييد؟ ابو يوسف گفت: به اجماع امت در باره على بن‏ابى‏طالب است.

آنگاه حسنيه با شگفتى پرسيد: ... احكام و نصوص الهى را وا مى‏نهيد و بيعت روز غدير را ناديده مى‏گيريد؟! ⁽³⁶⁾

14. عميرة بنت‏سعد بن‏مالك

او نيز از تابعين شمرده مى‏شود. عميره، اهل مدينه و خواهر سهل ام‏رفاعه ابن‏مبشر بود. او از راويان حديث غدير است و در سلسله سند حديث «مناشده‏» اميرمؤمنان(ع) قرار دارد.

15. ام‏المجتبى علويه

او حديث غدير را از عدى بن‏ثابت نقل كرده است و ابن‏عساكر در تاريخ خود از حديث وى ياد مى‏كند. ⁽³⁷⁾

16. فاطمه بنت على بن‏ابى‏طالب(ع)

او دختر على بن‏ابى‏طالب(ع) است و مادرش ام‏ولد مى‏باشد. برقى در رجال خود وى را از راويان امام حسن(ع) مى‏داند ⁽³⁸⁾ و در تهذيب‏الاحكام از راويان اميرمؤمنان(ع)، ابى‏حنيفه، اسماء بنت‏عميس ⁽³⁹⁾ شمرده شده است. حديث منزلت ⁽⁴⁰⁾ و ردالشمس ⁽⁴¹⁾ از جمله روايات اوست. وى حديث غدير را از ام‏سلمه نقل نموده است. ⁽⁴²⁾

«اشهد الله تعالى لقد سمعته يقول: على خير من اخلفه فيكم و هو الامام و الخليفة بعدى و سبطاى و تسعة من صلب ائمة ابرار لئن اتبعتموهم وجدتموهم هادين مهديين و لئن خالفتموهم ليكون الاختلاف فيكم الى يوم القيمة‏».

پى‏نوشتها:

1- در باره اسلام خديجه اين سخن اميرمؤمنان به تنهايى كافى است كه فرمود: «لم يجمع بيت واحد يومئذ فى الاسلام غير رسول الله و خديجه و انا ثالثهما» نهج‏البلاغه خطبه 192 (قاصعه).

2- كانت‏سميه ام عمار بن‏ياسر و ابوه ياسر ممن عذب فى الله تعالى فصبرا و ارادتهما قريش على ان رجعا عن الاسلام الى الكفر فابيا فضرب ابوجهل سمية بحربة فى قبلها فماتت... اعيان‏الشيعه، ج‏7 ، ص‏319.

3- رياحين‏الشريعة، ج 2، ص 305.

4- الغدير ج 1، ص‏9.

5- خصال صدوق، ج 1، ص‏173; عوالم، ج 11، ص‏467. «هل ترك ابى يوم غدير خم لاخذ عذرا» تاكيد مورخان بر اين كه اهل بيت پيامبر(ص) از جمله حاضرين در غدير بودند مبين اين مطلب است كه حضرت فاطمه زهرا(س) نيز در بين آنان حضور داشته است. زيرا مورخان حضور زنان پيامبر را به طور مستقل بيان كرده و گفته‏اند كه امهات مؤمنين همراه پيامبر بودند بنابراين از طرفى فاطمه زهرا(س) داراى چنان شخصيت‏برترى است كه در صورت عدم حضور وى در غدير بايد بتوان رواياتى دال بر آن يافت كه ظاهرا وجود ندارد از اين روى مى‏توان گفت كه ايشان نيز در بين جمع حاجيان در حجة‏الوداع حضور داشته است.

6- بحارالانوار، ج‏36، ص‏353 و 354; اسمى المناقب، ص 32; نهج‏الحياة، ص 38.

7- احقاق الحق، ج 2، ص 460. در فيض الغدير، ص 391 به نقل از ينابيع الموده حديث را چنين نقل كرده است «قالت: قال رسول الله(ص) من كنت وليه فعلى وليه و امامه‏».

8- الغدير، ج 1، ص‏197; «من كنت مولاه فعلى مولاه‏» احقاق الحق، ج‏6، ص 282; ارجح المطالب، ص 571 و 448. صاحب فيض الغدير توضيحى بر احتجاج حضرت فاطمه دارد (فيض الغدير، ص 390).

9- ام سلمه دختر ابى‏اميه بن‏المغيرة مخزومى است مادرش عاتكه دختر عبدالمطلب است او دختر عمه پيامبر و همسر وى بود و در سال 65 هجرى وفات يافت. (اعلام خصال صدوق، ص 301)

10- معارج النبوة، ج 2، ص 318.

11- فيض الغدير، ص 388 -389.

12- الغدير، ، ج 1، ص‏17 و 18; ملحقات احقاق الحق، ص‏53; معجم رجال الحديث، ج‏23، ص‏177.

13- اعلام النساء، ص 651; بصائر الدرجات، ص‏183، ح 4.

14- مانند «من سب عليا فقد سبنى و من سبنى فقد سب الله تعالى‏» (المستدرك على الصحيحين، ج‏3، ص 121) و «قال رسول الله(ص) كانى دعيت فاجيب و انى تارك فيكم الثقلين احدهما اكبر من الاخر كتاب الله عز و جل حبل ممدود من السماء الى الارض و عترتى اهل بيتى فانظروا كيف تخلفونى فيهما». اعلام‏النساء، ص 634 نقل از امالى شيخ طوسى، ج 2، ص 92; كشف‏الغمه، ج‏2، ص 32، ارجح المطالب، ص 338، از طريق ابن‏عقده.

15- اعيان الشيعه، ج‏3، ص 408; جامع الرواة، ج 2، ص 455; خلاف طوسى، ج 1، ص 5.

16- الغدير، ج 1، ص‏17.

17- امالى مفيد، ص 55 و56; ارشاد مفيد، ص‏163 و 164. مجموعه فضايل و عنايات اسماء بنت عميس به اهل بيت(ع) در ضمن مقاله‏اى مستقل در شماره‏هاى آينده به خوانندگان گرامى ارائه خواهد شد.

18- اعيان الشيعه، ج‏3، ص 488.

19- رجال برقى، ص 60.

20- رجال شيخ طوسى، ص‏33.

21- تنقيح المقال، ج‏3، ص‏73; معجم رجال الحديث، ج‏23، ص 881.

22- اعلام النساء، ص 488; ارجح المطالب، ص‏337.

23- «رجع رسول الله(ص) من حجة حتى نزل بغدير خم ثم قام خطيبا بالهاجرة فقال: ايها الناس [من كنت مولاه فعلى مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و اخذل من خذله و انصر من نصره] ينابيع المودة، ص 40; اعلام النساء، ص‏489. روايت غديرى فاخته را در الغدير، ج 1، ص 18 و احقاق الحق، ج 2، ص‏463 ببينيد.

24- عايشه در سال‏57 در مدينه درگذشت و در بقيع دفن شد. (اعلام خصال صدوق، ص 315)

25- الغدير، ج 1، ص 48; احقاق الحق، ج 2، ص 460.

26- الغدير، ج 1، ص 58.

منصور بن‏حسين آبى معروف به ابوسعد صاحب كتاب نثرالدرر متوفى قرن پنجم كتابى به نام حديث‏الغدير نوشته و بنا به گفته مناقب ابن شهرآشوب اين كتاب راويان حديث غدير را بر حسب حروف الفبا برشمرده است. «غدير در آينه كتاب، ص‏79»

27- الميزان فى تفسير القرآن، ص‏59.

28- روايت فوق را حافظ بزرگ ابوموسى مدينى در كتاب خود آورده است. او مى‏گويد: اين حديث‏سلسله‏دار است. زيرا هر يك از فاطمه‏ها از عمه خود روايت كرده‏اند و اين روايت پنج‏خواهر برادر است كه هر يك از ديگرى نقل كرده‏اند. رك: اسنى المطالب فى مناقب على بن‏ابى‏طالب‏»، شمس الدين ابوالخير الجزرى، ص 32; احقاق الحق، ج 21، ص‏26 و27; بحارالانوار، ج‏36، ص‏353; عوالم، ج 11، ص 444; اثبات الهدى، ج 2، ص‏553 و ج‏3، ص‏127; اعلام النساء المؤمنات، ص 578 و مسند فاطمه معصومه(سلام الله عليها)، سيد على‏رضا سيد كبارى، ص‏56 (چاپ نشده).

29- ابواسحاق سعد بن‏ابى‏وقاص در سال 54 - 58 و عايشه بنت‏سعد در سال‏117 وفات يافتند. نسايى روايت وى را نقل كرده است. به خصائص نسايى، ص‏3 مراجعه شود.

30- التقريب، ابن‏حجر، ص‏473.

31- الغدير، ج 1، ص 38- 41; خصائص نسائى، ص 18 و 25.

عايشه بنت‏سعد احاديث ديگرى راجع به فضايل اميرمؤمنان دارد; به اسنى المطالب، ص 52 و ملحقات احقاق الحق، ص‏189 و 190 رجوع كنيد.

32- الغدير، ج 1، ص 38 - 41.

33- دارميه حجونيه از زنان فاضل، خردمند و فصيح بود. او استدلالى قوى داشت و در خط ولايت استوار بود. روايت او را ابن‏عبدربه در عقد الفريد از سهل بن‏ابى‏سهل تميمى از پدرش نقل كرده است.(عقد الفريد، ج 1، ص 352; بلاغات النساء، ص 72)

34- متن كامل مباحثه دارميه حجونيه را در كتب ذيل بخوانيد:

بلاغات النساء، ص 72; العقد الفريد، ج 1، ص 162; صبح الاعشى، ج 1، ص‏259; الغدير، ج 1، ص‏209; اعلام النساء المؤمنات، ص‏333; اعيان الشيعه، ج‏6، ص 364.

35- رياض العلماء، ج 5، ص 704. او فاضل، عالم، مدقق و آگاه به اخبار و آثار بود.

36- اين متن در حلية المتقين، بخش مناظرات حسنيه، ذكر شده است. در باره موضوع مناظره حسنيه اختلاف است. سيد محسن امين در اعيان الشيعه، ذيل كلمه «حسنيه‏» مى‏گويد: اين [مناظره] از اختراعات ابوالفتوح رازى است. مرحوم خوانسارى در روضات الجنات اين مناظره را ذكر كرده است و شيخ آقابزرگ در ذريعه مى‏نويسد:

الحسنيه: رسالة فى الامامة تنسب الى مؤلفها و هو بعض الجوارى من بنات الشيعة فيها مناظراتها مع علماء المخالفين فى عصر هارون‏الرشيد. (الذريعه، ج‏7، ص 200، رقم‏89; نقل از اعلام‏النساء، ص 300 تا 301). براى تحقيق بيشتر در باره شخصيت‏حسنيه به تنقيح المقال، ج‏3، ص‏247; رياض العلماء، ج 5، ص‏407; روضات الجنات، ج 1، ص‏153; الذريعة، ج‏7، ص 200 و ج 4، ص‏97 و ج 25، ص‏296 و ج 5، ص 105 و 145 و 161; من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص 75. معجم رجال الحديث، ج‏23، ص‏187 رجوع كنيد. خلاصه‏اى از مطالب كتب فوق در اعلام النساء ص 300 تا 302 آمده است.

37- الغدير، ج 1، ص 70.

38- پيام غدير، عذرا انصارى، ايشان روايت را از تاريخ دمشق، باب تاريخى على بن‏ابى‏طالب(ع) ص 51 نقل نموده‏اند.

39- رجال برقى، ص 60; معجم رجال الحديث، ج‏23، ص‏197، رقم‏15659.

40- تهذيب التهذيب، ج‏12، ص 470.

41- اعيان الشيعة، ج 8، ص‏39 - ملحقات احقاق الحق ; ص‏262

42- همان، ص 54.

ما هي الفرقة الناجية ؟

تمهيد :

لقد جاءت الأحاديث الصحيحة المروية عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم منذرة بافتراق الأمة إلى فِرَق كثيرة ، وتشعّبها إلى طوائف مختلفة ، كلها في النار إلا واحدة.
وقد وقع ما أخبر به الصادق الأمين صلى الله عليه وآله وسلم ، فافترقت هذه الأمة إلى فِرَق كثيرة يكفِّر بعضها بعضاً ، ويستحل بعضها دم بعض.
وصارت كل فرقة تدَّعي أنها هي الفرقة المُحِقَّة ، وأن أتْبَاعها هم الناجون دون غيرهم من طوائف الأمة ، وغدت كل طائفة تنافح في إثبات ذلك بكل ما أُوتيت من جهد وقوة ، فاختُلقَت الأحاديث الكثيرة التي تنتصر بها كل فرقة على غيرها من الفِرَق ، وأُلِّفَت كثير من الكتب المملوءة بالأحاديث الموضوعة المكذوبة على النبي صلى الله عليه وآله وسلم ، وصارت كل فرقة تحتج على غيرها بأقوال تنسبها للنبي صلى الله عليه وآله وسلم ، فزادت الفتنة ، وعظمت المحنة ، وخفي الحق ، وانتشر الباطل ، وصار الناس في ظلمة عمياء ، إذا أخرج المرء فيها يده لم يكد يراها.
إلا أن الحق لا تختفي أنواره ، ولا تندثر آثاره ، فأعلامه لائحه ، ودلائله واضحة ، فإن الآيات القرآنية والأحاديث النبوية الصحيحة تصدح بالحق وتصدع بالهدى ، إلا أن مبتغي الحق يلزمه ألا يتعصّب للمخلوقين ، وأن يجانب هواه ، وأن يفر من عبادة السادة والكبراء ، وينأى عن تقليد الأجداد والآباء.

إلى غير ذلك من الأحاديث المتقاربة في اللفظ والمعنى مع ما ذكرناه.

كل حزب بما لديهم فرحون :

لقد ادَّعت كل طائفة أنها هي الفرقة الناجية دون غيرها ، فكثر الأخذ والرد بين علماء الطوائف ، وساقت كل طائفة ما عندها من الأدلة.
ومن المعلوم أنه لا يمكن قبول كلام كل الطوائف في هذه المسألة ، لأنه يستلزم تكذيب الأحاديث الصحيحة السابقة التي نصَّت على أن الناجية هي واحدة من كل الفِرق ، ثم إن اعتقاد ذلك يؤدي إلى الوقوع في اعتقاد المتناقضات ، فنعتقد أن أهل السنة هم الناجون دون غيرهم ، والمعتزلة والخوارج والشيعة وغيرهم كذلك ، وهذا واضح الفساد.
وعليه ، فلا بد من النظر في الأدلة وتمحيصها ، والأخذ بالحُجج القطعية، وطرح الادعاءات الواهية التي لا تستند إلى شيء ، فإنها لا قيمة لها ولا فائدة فيها.
ولنضرب أنموذجين لبعض استدلالات أهل السنة على أنهم هم الفرقة الناجية ، ليرى القارئ العزيز كيف تمسّك بعضهم بما لا ينفع ، وتشبّث بما لا يفيد :
الأول : ما ذكره الإيجي في المواقف ، حيث قال : وأما الفرقة المستثناة الذين قال فيهم : « هم الذين على ما أنا عليه وأصحابي » ، فهم الأشاعرةوالسلف من المحدّثين وأهل السنة والجماعة، ومذهبهم خال من بِدَع هؤلاء...
____________
=
3|3843 ، سنن ابن ماجة 2|1322 ح3992 ، 3993 صححه الألباني في صحيح سنن ابن ماجة 2|364 ح3226 ، 3227. مسند أحمد بن حنبل 3|145 ، مجمع الزوائد 7|258. كتاب السنة 1|33 ح65. مشكاة المصابيح 1|61 ح172. الدر المنثور 2|286 في تفسير 3:103. المطالب العالية 3|87 ح2956. الجامع الصغير 1|516 ح2641. سلسلة الأحاديث الصحيحة 1|358 ح204 ، 3|480 ح1492.

إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُّهِينًا

((الدلائل القاطعة)) على أن قائل كلمة: (إن النبي يهجر) هو عمر بن الخطاب ..من الصحاح

بسم الله الرحمن الرحيم

وصلى الله على محمد وآله الطيبين الطاهرين وبعد :

هنا سنثبت إن شاء الله تعالى بأن صاحب مقولة : ((إن النبي يهجر)) هو عمر بن الخطـــاب ومن صحاح أهل السنة والجماعة.


وقبل البدأ حبذا لو نتعرف على معنى كلمة (هَـجَـــرَ) في القاموس العربي.

قال الفيروز آبادي في القاموس المحيط ص637 مادة هَـجَـــرَ : ((وهَجَرَ في نومه ومرضه هُجْراً بالضم ، وهجيري وإهجيري : هَذَى.))انتهى بلفظه.



وعلى بركة الله نبدأ الروايات التي طلب فيها النبي صلى الله عليه وآله أن يكتب للأمة كتاباً فيها الهدى والأمن من الضلالة ، فمنع من تحقيق هذه السعادة عمر بن الخطاب بما ستراه واضحاً لا جدال فيه لكل ذي لبّ

صحيح البخاري ج: 1 ص: 54
39 باب كتابة العلم

114 حدثنا يحيى بن سليمان قال حدثني ابن وهب قال أخبرني يونس عن ابن شهاب عن عبيد الله بن عبد الله عن ابن عباس قال : لما اشتد بالنبي صلى الله عليه وسلم وجعه قال : ائتوني بكتاب أكتب لكم كتابا لا تضلوا بعده .
قال عمر : إن النبي صلى الله عليه وسلم غلبه الوجع ، وعندنا كتاب الله حسبنا .
فاختلفوا وكثر اللغط .
قال : قوموا عني ، ولا ينبغي عندي التنازع .
فخرج ابن عباس يقول : إن الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين كتابه.

صحيح البخاري ج: 3 ص: 1155
6 باب إخراج اليهود من جزيرة العرب

2997 حدثنا محمد حدثنا بن عيينة عن سليمان الأحول سمع سعيد بن جبير سمع بن عباس رضي الله عنهما يقول : يوم الخميس وما يوم الخميس ثم بكى حتى بل دمعه الحصى قلت يا أبا عباس ما يوم الخميس قال اشتد برسول الله صلى الله عليه وسلم وجعه فقال ائتوني بكتف أكتب لكم كتابا لا تضلوا بعده أبدا فتنازعوا ولا ينبغي عند نبي تنازع . فقالوا : ما له ؟! أهجر!!؟ استفهموه !!.
فقال : ذروني فالذي أنا فيه خير مما تدعونني إليه فأمرهم بثلاث قال أخرجوا المشركين من جزيرة العرب وأجيزوا الوفد بنحو ما كنت أجيزهم والثالثة خير إما أن سكت عنها وإما أن قالها فنسيتها .
قال سفيان : هذا من قول سليمان.

صحيح البخاري ج: 4 ص: 161278 باب مرض النبي صلى الله عليه وسلم ووفاته.

4168 حدثنا قتيبة حدثنا سفيان عن سليمان الأحول عن سعيد بن جبير قال قال ابن عباس : يوم الخميس وما يوم الخميس ؛ اشتد برسول الله صلى الله عليه وسلم وجعه فقال : ائتوني أكتب لكم كتابا لن تضلوا بعده أبدا ، فتنازعوا - ولا ينبغي عند نبي تنازع - فقالوا : ما شأنه ! أهجر ؟؟!!! استفهموه !!

فذهبوا يردون عليه ! فقال : دعوني فالذي أنا فيه خير مما تدعونني إليه ، وأوصاهم بثلاث قال : أخرجوا المشركين من جزيرة العرب ، وأجيزوا الوفد بنحو ما كنت أجيزهم ، وسكت عن الثالثة ، أو قال فنسيتها.

4169 حدثنا علي بن عبد الله حدثنا عبد الرزاق أخبرنا معمر عن الزهري عن عبيد الله بن عبد الله بن عتبة عن ابن عباس رضي الله عنهما قال : لما حضر رسول الله صلى الله عليه وسلم - وفي البيت رجال - فقال النبي صلى الله عليه وسلم : هلموا أكتب لكم كتابا لا تضلون بعده .
فقال بعضهم : إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قد غلبه الوجع ، وعندكم القرآن حسبنا كتاب الله .
فاختلف أهل البيت واختصموا ، فمنهم من يقول قربوا يكتب لكم كتابا لا تضلون بعده ، ومنهم من ذلك ، فلما أكثروا اللغو والاختلاف قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : قوموا .
قال عبيد الله : فكان يقول ابن عباس : إن الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين أن يكتب لهم ذلك الكتاب لاختلافهم ولغطهم.

صحيح البخاري ج: 5 ص: 2146
17 باب قول المريض قوموا عني

5345 حدثنا إبراهيم بن موسى حدثنا هشام عن معمر وحدثني عبد الله بن محمد حدثنا عبد الرزاق أخبرنا معمر عن الزهري عن عبيد الله بن عبد الله عن بن عباس رضي الله عنهما قال : لما حضر رسول الله صلى الله عليه وسلم - وفي البيت رجال فيهم عمر بن الخطاب - قال النبي صلى الله عليه وسلم : هلم أكتب لكم كتابا لا تضلوا بعده .
فقال عمر : إن النبي صلى الله عليه وسلم قد غلب عليه الوجع ، وعندكم القرآن حسبنا كتاب الله.
فاختلف أهل البيت ، فاختصموا ، منهم من يقول : قربوا يكتب لكم النبي صلى الله عليه وسلم كتابا لن تضلوا بعده ، ومنهم من يقول ما قال عمر .
فلما أكثروا اللغو والاختلاف عند النبي صلى الله عليه وسلم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : قوموا .
قال عبيد الله : فكان ابن عباس يقول : إن الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين أن يكتب لهم ذلك الكتاب من اختلافهم ولغطهم.

صحيح البخاري ج: 6 ص: 2680
26 باب كراهية الاختلاف

6932 حدثنا إبراهيم بن موسى أخبرنا هشام عن معمر عن الزهري عن عبيد الله بن عبد الله عن بن عباس قال : لما حضر النبي صلى الله عليه وسلم - قال : وفي البيت رجال فيهم عمر بن الخطاب - قال : هلم أكتب لكم كتابا لن تضلوا بعده.
قال عمر : إن النبي صلى الله عليه وسلم غلبه الوجع وعندكم القرآن فحسبنا كتاب الله .
واختلف أهل البيت اختصموا ، فمنهم من يقول قربوا يكتب لكم رسول الله صلى الله عليه وسلم كتابا لن تضلوا بعده ، ومنهم من يقول ما قال عمر .
فلما أكثروا اللغط والاختلاف عند النبي صلى الله عليه وسلم قال : قوموا عني .
قال عبيد الله : فكان ابن عباس يقول : إن الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين أن يكتب لهم ذلك الكتاب من اختلافهم ولغطهم.

صحيح مسلم ج: 3 ص: 1257
5 باب ترك الوصية لمن ليس له شيء يوصى فيه

1637 حدثنا سعيد بن منصور وقتيبة بن سعيد وأبو بكر بن أبي شيبة وعمرو الناقد واللفظ لسعيد قالوا حدثنا سفيان عن سليمان الأحول عن سعيد بن جبير قال قال ابن عباس : يوم الخميس وما يوم الخميس ثم بكى حتى بل دمعه الحصى ، فقلت : يا بن عباس ، وما يوم الخميس ؟!.
قال : اشتد برسول الله صلى الله عليه وسلم وجعه فقال ائتوني أكتب لكم كتابا لا تضلوا بعدي فتنازعوا ، وما ينبغي عند نبي تنازع وقالوا : ما شأنه !؟ أهجر !!؟؟ استفهموه !!.
قال : دعوني ؛ فالذي أنا فيه خير ، أوصيكم بثلاث : أخرجوا المشركين من جزيرة العرب ، وأجيزوا الوفد بنحو ما كنت أجيزهم ، قال : وسكت عن الثالثة ، أو قال فأنسيتها .
قال أبو إسحاق إبراهيم : حدثنا الحسن بن بشر قال حدثنا سفيان بهذا الحديث.

صحيح مسلم ج: 3 ص: 1259

1637 حدثنا إسحاق بن إبراهيم أخبرنا وكيع عن مالك بن مغول عن طلحة بن مصرف عن سعيد بن جبير عن ابن عباس أنه قال : يوم الخميس وما يوم الخميس ثم جعل تسيل دموعه حتى رأيت على خديه كأنها نظام اللؤلؤ قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ائتوني بالكتف والدواة أو اللوح والدواة أكتب لكم كتابا لن تضلوا بعده أبدا .
فقالوا : إن رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر!!!!.

1637 وحدثني محمد بن رافع وعبد بن حميد قال عبد أخبرنا وقال ابن رافع حدثنا عبد الرزاق أخبرنا معمر عن الزهري عن عبيد الله بن عبد الله بن عتبة عن ابن عباس قال : لما حضر رسول الله صلى الله عليه وسلم - وفي البيت رجال فيهم عمر بن الخطاب - فقال النبي صلى الله عليه وسلم : هلم أكتب لكم كتابا لا تضلون بعده .
فقال عمر : إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قد غلب عليه الوجع ، وعندكم القرآن ، حسبنا كتاب الله !!.
فاختلف أهل البيت فاختصموا فمنهم من يقول : قربوا يكتب لكم رسول الله صلى الله عليه وسلم كتابا لن تضلوا بعده ، ومنهم من يقول ما قال عمر .
فلما أكثروا اللغو والاختلاف عند رسول الله صلى الله عليه وسلم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : قوموا .
قال عبيد الله : فكان ابن عباس يقول : إن الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه وسلم وبين أن يكتب لهم ذلك الكتاب من اختلافهم ولغطهم.


روايات عاضدة من المسانيد وبعض الكتب

السنن الكبرى للنسائي ج: 3 ص: 435
كتابة العلم في الصحف

5857 أنبأ محمد بن عبدالله بن المبارك عن وكيع عن مالك بن مغول عن طلحة بن مصدق عن سعيد بن جبير عن ابن عباس قال : يوم الخميس وما يوم الخميس قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ائتوني باللوح والدواة والكتف والدواة لأكتب لكم كتابا لا تضلوا بعده أبدا .
قالوا : رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر.!!

مسند أحمد ج: 1 ص: 355

3336 حدثنا عبدالله حدثني أبي ثنا وكيع ثنا مالك بن مغول عن طلحة بن مصرف عن سعيد بن جبير عن ابن عباس قال : يوم الخميس وما يوم الخميس ثم نظرت إلى دموعه على خديه تحدر كأنها نظام اللؤلؤ قال قال رسول صلى الله عليه وسلم : ائتوني باللوح والدواة أو الكتف أكتب لكم كتابا لا تضلوا بعده أبدا.
فقالوا : رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر.!!

مسند أبي عوانة 1 ج: 3 ص: 477

4 باب الخبر الدال على أن الموصي إذا لم ينصب وصيـاً بعينه وأوصى إلى من حضره يجب على الحاكم وإثبات إخراج المشركين من جزيرة العرب.
5760 حدثنا يونس بن عبد الأعلى قثنا سفيان بن عيينة عن سليمان ابن أبي مسلم الأحول خال ابن أبي نجيح سمع سعيد بن جبير قال قال ابن عباس يوم الخميس وما يوم الخميس ثم بكى حتى بل دمعه الحصى قلت وما يوم الخميس قال اشتد برسول الله صلى الله عليه وسلم وجعه فقال ائتوني أكتب لكم كتاباً لا تضلوا بعده أبداً فتنازعوا ولا ينبغي عند نبي تنازع.
قالوا : ما شأنه أهجر استفهموه .
فذهبوا يعيدون عليه
قال : دعوني فالذي أنا فيه خير مما تدعوني إليه وأوصى بثلاث فقال أخرجوا المشركين من جزيرة العرب وأجيزوا الوفد بنحو مما كنت أجيزهم وسكت عن الثالثة فما أدري قالها فنسيتها أو سكت عنها .

5761 حدثنا شعيب بن عمرو الدمشقي قثنا سفيان بن عيينة عن سليمان بن أبي مسلم خال ابن أبي نجيح سمع سعيد بن جبير يقول سمع ابن عباس يقول يوم الخميس وما يوم الخميس فبكى حتى بل دمعه الحصى فقلت يا أبا عباس وما يوم الخميس بمثله إلا أنه قال بعدي أبداً قال فتنازعوا.
وقال استفهموه أهجر !!؟؟.
أو قال فإن الذي وقال وأوصاهم عند الموت ، قال : وذكر الثالثة فنسيتها ، أو سكت عنها

5762 حدثنا بكار بن قتيبة البكراوي قثنا يعقوب بن إسحاق الحضرمي قثنا مالك بن مغول عن طلحة بن مصرف عن سعيد بن جبير عن ابن عباس أنه قال : يوم الخميس وما يوم الخميس قال ثم نظرت إلى دموعه على خده كأنه نظام اللؤلؤ قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ائتوني بكتف أكتب لكم كتاباً لا تضلوا بعده أبداً .
فقالوا : إنما رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر.!!
5763 حدثنا أبو قلابة قثنا أبو عاصم قثنا مالك بن مغول بإسناده مثله.

تاريخ الطبري ج: 2 ص: 229

حدثنا أبو كريب وصالح بن سمال قال حدثنا وكيع عن مالك بن مغول عن طلحة بن مصرف عن سعيد بن جبير عن ابن عباس قال يوم الخميس وما يوم الخميس قال ثم نظرت إلى دموعه تسيل على خديه كأنها نظام اللؤلؤ قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ائتوني باللوح والدواة أو بالكتف والدواة أكتب لكم كتابا لا تضلون بعده.
قال : فقالوا : إن رسول الله يهجر.


أقول : هل تروني بحاجة لأن أشرحَ أو أُعقِّب؟!!

فأنتم ترون أن هذه الحادثة التي حدثت يوم الخميس عند مرض الرسول صلى الله عليه وآله رواها أصحاب الصحاح والسنن بألفاظ مختلفة.
فإذا رأيتهم ذكروا عمر بن الخطاب خففوا العبارة فأزاحوا كلمة (يهجر) التي وجهها إلى رسول الله صلى الله عليه وآله حين طلب الدواة والكتف، ووضعوا بدلاً عنها كلمة (غلبه الوجع)!!!.

على أنه جاءت رواية مسلم في صحيحه وغيره عبارة صريحة جداً وهي :
فقالوا : رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر.!!

ومعلوم أنه لم يُعرف أحدٌ قال مقولة عظيمة عقب طلب النبي صلى الله عليه وآله المذكور في تلك الحادثة المشهورة غير عمر بن الخطاب!!!

إذن فهذه الكلمة لم تصدر عن غيره قطعاً.
ولكن رووها مبهمة بقولهم : ((فقالوا ...إلخ)) وإنما القائل هو عمر بن الخطاب.فانتبه لهذا واحفظه جيداً.


على اننا لو قلنا بأن قائل كلمة ((إن النبي يهجر)) هو ليس عمر بن الخطاب ، فسيقع أهل السنة والجماعة في بركان عظيم جداً ، إذ أن الرواية قالت : ((فقالوا : رسول الله صلى الله عليه وسلم يهجر!!!))

والسؤال : من هم هؤلاء الذين قالوا ؟؟؟؟!!!!!

الجواب : هم الصحابة قطعاً.!!

أقول : فإذا كان الصحابة يقولون هذه المقولة العظيمة في حق النبي صلى الله عليه وآله (إنه يهجر) - والعياذ بالله - (الذي لا ينطق عن الهوى ) فهل هذا يتماشى مع عقيدتهم في الصحابة حيث نزّهوهم وعدّلوهم جميعاً ؟؟؟!!!

إذن فأنتم بين نارين لا ثالث لهما :
1-إما أن قائل كلمة (يهجر) هو عمر بن الخطاب (وهو ما تشير له بقية الروايات)
أو
2-أن قائل كلمة (يهجر) هم الصحابة الذين حضروا داره بما فيهم عمر قطعاً (فتنهدم عقيدتكم في تعديل جميع الصحابة)

فعليه نخرج بنتيجة مهمة جداً هي : أن عمر واقع في كلا الاحتمالين قطعاً ، سواء في الخيار الأول ، أو في الخيار الثاني.

فأي نار ستختارون ؟؟؟‍‍‍!!!!

- - - -
أما ما حاول به البعض التملص من لازم قول عمر المذكور في حق النبي صلى الله عليه وآله ، فترده القراءة المتأنية لألفاظ الحادثة.
حيث تراهم في محاولة يائسة لتغطية عمل عمر بن الخطاب ، بين إبهام لإسمه ، وبين تغيير اللفظة وتخفيفها .

هذا إضافة إلى البكاء الحارق من ابن عباس راوي الحادثة.!!

فإذا كانت كلمة عمر لا ضير فيها ، فلماذا يبكي ابن عباس هذا البكاء المر ؟؟!!

ولماذا نرى أصحاب الصحاح وغيرهم لجأوا إلى هذا التحريف والتغطية على الحادثة والتخفيف من ألفاظها تستراً على فعلة عمر ؟؟؟!!

على أن محاولتهم الاعتذار عن عمر قد قُتلت بحثاً في كثير من الكتب والمنتديات ، وإنما أردنا إثبات أن عمر قال في حق النبي صلى الله عليه وآله : ((إنه يهجر))

أي يهذي - والعياذ بالله -



ولا حول ولا قوة إلا بالله العلي العظيم

مرآة التواريخ

بسم الله الرحمن الرحیم

اللهم صل علی محمد و ال محمد و عجل فرجهم والعن اعدائهم اجمعین

و اعتصمو بحبل الله جميعا و لا تفرقوا

عن جعفر بن محمد عليه السلام قال : نحن حبل الله الذي قال الله تعالى : واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوا (العمدة : 35)
عن جابر عن أبي جعفر عليه السلام قال : آل محمد عليهم السلام هم حبل الله الذي أمر بالاعتصام به فقال: واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوا (تفسير العياشى 1 : 194)

علی مع الحق و الحق مع علی

530) عن ابن عباس:... لو قد مات عمر لقد بايعت فلاناً، فوالله ما كانت بيعة أبي بكر إلاّ فلتة، فتمت، فغضب عمر... فكان ممّا أنزل الله آية الرجم، فقرأناها وعقلناها... ثم انّا كنّا نقرأ فيما نقرأ من كتاب الله: انْ لا ترغبوا عن آبائكم فانّه كفر بكم... ثم انّه بلغني انّ قائلاً منكم يقول: والله لو قد مات عمر بايعت فلانا( يعني علي )، فلا يغترّنّ امرء ان يقول انّما كانت بيعة أبي بكر فلتة وتمت، ألا وإنها كانت كذلك، ولكن وقّى الله شرها... من بايع رجلاً من غير مشورة من المسلمين فلا يتابع هو ولا الذي تابع تغرة ان يقتلا، وانّه قد كان من خبرنا حين توفّى الله نبيه صلى الله عليه وسلم أن الاَنصار خالفونا واجتمعوا بأسرهم في سقيفة بني ساعدة، وخالف عنّا علي والزبير ومن معهما... فقال قائل من الاَنصار: أنا جذيلها المحكك وعذيقها المرجب، منّا أمير ومنكم أمير يا معشر قريش، فكثر اللغط... فقلت: ابسط يدك يا أبا بكر، فبسط يده فبايعته...⁽²⁾

(2) صحيح البخاري رقم 6442 كتاب الايمان والنذور.

واين حديث نشاندهنده اين مطلب است كه عمر ازقبل نقشه هايي در سر داشته كه ميگويد با فلاني بيعت ميكنيد !!!!!

چند سوال از اهل سنت !

اين مطلب قابل اثبات است که در هيچ مذهبي٬ به اندازه مذهب شيعه٬ حق سوال کردن برای عموم وجود ندارد و نيز در هيچ مذهبی اين قدر به سوالات و حتی شبهات خارجی و داخلی جواب داده نشده است. و تلاش علمای تشيع همواره بر محور پاسخ دادن به شبهات بوده است. مجموعه کوچک زير تلاش چند تن از برادران شيعه مان ٬ سوالات ما ٬شيعيان ٬ از اهل سنت است در راستای اثبات بطلان اين فرقه ها.

توضیحات :
- اقیلونی فلست بخیرکم و علی فیکم

2. چرا هنگامي که پيامبر در واپسين لحظات عمرخود قلم ودوات خواست تا چیزی بنویسد که بعد از آن امت هرگز گمراه نشود، عمر فرياد زد که اين مرد را رها کنيد همانا هذيان مي گويد! و کتاب خدا براي ما کافي است .اما هنگام وصیت ابوبکر به خلافت عمر در حالي که ابوبکر ابوبكر هنگام نوشتن وصيّت در اثر شدت بيمارى بيهوش گرديد و پس از آنكه به‏هوش آمد دنباله وصيت را نوشت ، كسى به وى نگفت درد بر او غلبه كرده و يا هذيان مى‏گويد، و سخنش نافذ وصحيح است و هذيان نمی گويد؟

توضیحات:
- ايتوني بدوات وبياض لاکتب لکم کتابا لن تضلّو بعده ابدا.
- دعو الرّجل ان الرّجل ليهجر!حسبنا کتاب الله. (صحيح بخاري؛باب کتابه العلم من کتاب العلم؛جلد 1؛ص22 - مسند احمد؛ تحقيق احمد محمد شاکر؛ حديث 2992 - طبقات ابن سعد؛ج2 ؛ص244 ؛چاپ بيروت)

4. چه شد که پيامبر – نعوذبالله - به فکرش نرسيد و نتوانست براي خود جانشين مشخص کند اما ابوبکر به عقلش رسید و این کار را کرد ؟

5. اگر ابوبکر گفته است: « اگر خداوند روز قيامت از من از جانشين بپرسد؛خواهم گفت بهترين اهل آنها را بر آنها والي قرار دادم »  مي پرسيم پيامبر – بر فرض مذکور -  پاسخ خدا را در مورد عدم انتخاب جانشين چه خواهد داد؟

6. چرا علارغم اینکه متعالی و منزه بودن خدا از دیده شدن توسط مخلوقات، از اصول بدیهی توحید است و در قرآن به صراحت آمده است که دیدن خدا ممکن نیست، بخاری و مسلم و بسیاری از علمای بزرگ اهل سنت معتقد به دیده شدن خدا در روز قیامت هستند؟

توضیحات:

«لا تدرکه الابصار وهو یدرک الابصار وهو اللطیف الخبیر: او را هيچ چشمي نمي بيند وحال آنکه اوچشمها را مشاهده مي کند.(انعام 101)» و « وقال الذین لا یرجون لقاءنا لولا انزل علینا الملائکة او نری ربنا لقد استکبروا فی انفسهم وعتو عتوا کبیرا. یوم یرون الملائکة لا بشری یومئذ للمجرمین ویقولون حجرا محجورا :و آنان که اميد ديدار مارا نداشتند گفتند چرافرشتگان بر ما نازل نشدند يا چرا ما خدا را با چشم نمي بينيم؟ همانا آنان در حق خويش راه تکبر ونخوت پيش گرفته وبه سرکشي وطغيان شديد شتافتند .روزي که فرشتگان راببينند مجرمان در آن روز بشارتي از فرشتگان نيافته وبه آنها گويند ممنوع ومحجور باشيد. (فرقان 21 و 22)» و « وَلَمَّا جَاء مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَن تَرَانِي وَلَكِنِ انظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ موسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَاْ أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ (اعراف 143)»

7. اگر عمر خلیفه اسلام است چرا حکم تیمم را نمی داند و آیه تیمم را که در قرآن آمده بلد نیست؟

- مردي نزد عمر آمد و گفت:من جنب شده وآبي براي طهارت نيافته ام حكم نمازم چيست ؟عمر گفت :نماز نخوان.پس عمار كه اين سخن راشنيده بود گفت :اي اميرالمومنين!آيا به ياد نداري من وتودرسريه اي بوديم وجنب شده وآبي نيافته بوديم.پس تو نماز نخواندي ومن خود را در خاك غلطاندم ونماز خواندم.پس هنگامي كه جريان را براي رسول خدا  گفتم , فرمود كافي بود دو دستت را بر خاك بزني وبا آن صورت ودستانت را مسح كني..پس عمر (كه خشمگين شده بود) گفت :عمار!از خدا بترس ! عمار گفت :اگر بخواهي اين جريان را دوباره براي كسي تعريف نمي كنم.
- آيا عمر اين آيه را نشنيده بود كه:ان كنتم جنبا فاطهروا ... فلم تجدوا ما’ فتيممواصعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وايديكم منه......كه تمام دستور را داده است.معني" اتق الله يا عمر" اين است كه از من بترس و عمار گفت به كسي نخواهم گفت يعني نخواهم گفت تو حكم نمازت را نمي دانسته اي...
- لازم به ذكر است خود همين جناب عمر ! پس از رحلت رسول اكرم فرياد برآورده بود : حسبنا كتاب الله.كتاب خدا براي ما كافي است.( الجمع بين الصحيحين ,حديث دوم)

8. چرا هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و اله و سلم در بستر بيمارى فرمودند: «دوات وقلم بياوريد تا چيزى برايتان بنويسم كه هرگز گمراه نشويد»، عمر گفت: «درد بر اوغلبه كرده وكتاب خدا ما را بس است» ؟ در حالیکه خدا در قزآن می فرماید : پیامبر از روى هواى نفس سخن نمى‏گويد و تمام سخنان نیست مگر وحی که به او وحی شده است.

9. آیا این که عمر گفت: كتاب خداوند براى ما كافى است «حسبنا كتاب اللّه»، مخالفت عملى او با سنّت رسول اكرم نيست؟
- چون سخن رسول اكرم صلى الله عليه و اله و سلم كه فرمود: چيزى بنويسم كه شما را از گمراهى مصون بدارد «لن تضلوا بعدى» مربوط به مطالب عادى و شخصى نبود؛ بلكه داراى اهميت ويژه بود و از بهترين شاخصه‏ها و مصاديق سنّت به شمار مى‏رفت.

10. آيا مخالفت عمر و همراهان وى با دستور رسول اكرم صلى الله عليه و اله و سلم ، مخالفت با قرآن نيست كه مى‏گويد: از اوامر پيامبر اطاعت و از نواهى حضرت اجتناب نماييد: «ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا» (الحشر: 7)

11. آيا مردمی در كنار بستر رسول اكرم سر و صدا كردند و اختلاف كردند، مخالفت با قرآن نكردند كه از هر گونه سرو صدا در كنار حضرت، نهى نموده و آن را باعث حبط و نابودى اعمال مى‏داند: «يا أيّها الذين آمنوا لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبى ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض أن تحبط أعمالكم وأنتم لا تشعرون» (حجرات: 2 )

12. آيا اختلاف صحابه و تن ندادن به سخن رسول اكرم مخالفت با قرآن نيست كه دستور مى‏دهد در موارد اختلاف بر همگان واجب هست كه تسليم امر پيامبر باشند، و كسانى را كه نظر حضرت را نمى‏پذيرند، مؤمن نمى‏داند: «فلا وربّك لا يؤمنون حتّى يحكّموك فيما شجر بينهم ثمّ لا يجدوا في أنفسهم حرجاً ممّا قضيت ويسلموا تسليماً» (النساء : 65)

13. آيا ممانعت از نوشتن چیزی توسط پيامبر گرامى که تصميم داشت چيزى بنويسد كه مانع ضلالت و گمراهى امت باشد ، عامل ضلالت و گمراهى نشد؟ آيا سخن حضرت را تصديق نمى‏كنيد و يا ضلالتى صورت گرفته و منكر آن هستيد؟ و اگر قبول داريد، چه ضلالتى دامنگير جامعه اسلامى، جز انحراف از امر خلافت منصوص مى‏دانيد؟

14. اینکه ابن عباس از اين قضيه بعنوان يك رزيه و فاجعه و مصیبت جانگداز نام مى‏برد و گریه می کند، چه معنايى دارد و عامل آن کیست؟
-« إنّ الرزيّة كلّ الرزيّة ما حال بين رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم وبين أن يكتب لهم ذلك الكتاب من اختلافهم ولَغَطهم» صحيح البخارى كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة باب كراهية

الخلاف ج 8 ص 161 .

15.  رسول اكرم با اينكه مفتخر به «إنّك لعلى خلق عظيم» مى‏باشد، آنچنان از اين برخورد مورد اذيت قرار گرفت و غضبناك شد که دستور داد همه از خانه او بيرون بروند. اين كار صحابه، با آيه شريفه «إنّ الذين يؤذون اللّه ورسوله  لعنهم اللّه في الدنيا والآخرة وأعدّ لهم عذاباً مهيناً» (الأحزاب : 57) چگونه قابل جمع است؟

- « فلمّا أكثروا اللغط والاختلاف عند النبى قال لهم رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم قوموا (عنّى)» صحيح   البخارى ج 7 ص 9، كتاب المرضى باب قول المريض قوموا عنّى .

16.  از این دو جمله چه نتیجه ای می گیرید : 1- پيا مبر اكرم فرمودند: فاطمه پاره تن من است ، هر كس او را بيازارد مرا آزرده است وهر كه مرا بيازارد خدا را آزرده است. 2-  بخاری می گوید : «فاطمه در حالت خشم وغضب ابي بكر را ترك گفته وبر او غضبناك ماند وبا او حرف نزد تا وفات نمود، آنگاه علي بر او نماز گزارد وشبانه دفنش نمود و ابوبكر را خبر نكرد كه بر جنازه حاضر شود ونماز گزارد». و ابن قتيبه دينوري می گوید: «فاطمه در بستر بيماري به ابوبكر و عمر گفت: همانا من خدا و ملائکه را شاهد می گیرم که شما مرا آزردید و من از شما راضی نیستم و هنگام دیدار پیامبر از شما شکایت خواهم کرد.» و ادامه می دهد : «فاطمه بر ابوبکر غضب کرد و (وهجرته الي ان ماتت»)

- بخاري در مسلم ، محمدبن يوسف گنجي شافعي در باب 99كفايه :./ابو محمد عبد الله ابن مسلم بن قتيبه دينوري در صفحه 14الامامه والسياسه

17. آيا تعيين خليفه كار خوبى است يا نه؟ اگر خوب است چرا مىگوييد پيامبر خليفه تعيين نكرد؟ اگر بد است چرا ابوبكر و عمر اين كار را كردند؟

18. متقى هندى اين حديث را از عمر نقل مى كند كه گفت: «هيچ امتى پس از پيامبرش با هم اختلاف نكردند مگر اين كه گروه باطل آنها بر گروه حق پيروز شدند.
- (ما اختلفت امة بعد نبيها الا ظهر أهل باطلها على أهل حقها، كنز العمال 1 / 283، حديث 929، كتاب الاعتصام بالكتاب و السنة).
¬
19. اگر نحوه بيعت گيرى و انتخاب خليفه در سقيفه صحيح بود، چرا عمر آن را «فلتة» (يعنى كار ناگهانى و بدون تدبير و فكر) ناميد؟
- (صحيح البخارى، كتاب المحاربين، باب رجم الحبلى من الزنا، 8 / 585، در ضمن يك حديث طولانى).

20. اگر بيعت با كسى بدون مشورت جايز است چرا عمر تهديد به قتل كرد و گفت: «اگر بعد از اين كسى چنين كارى كند بيعت كننده و بيعت شونده كشته خواهند شد» و اگر حرام است و موجب مهدور الدم شدن، چرا اين حكم را در جريان سقيفه جارى نكرد و جارى نمى دانيد؟
- (صحيح البخارى، كتاب المحاربين، باب رجم الحبلى من الزنا، 8 / 585، در ضمن يك حديث طولانى).

21. اگر هدف و نظر پيامبر در مسأله خلافت، تعيين ابوبكر با عمر بود چرا آنان را در مرض رحلتش كه قبلاً پيش بينى نزديك شدن رحلتش را نيز فرموده بود، آنان را اعزام به جبهه تحت فرماندهى اسامه نمود و تأكيد فراوان هم بر حركت آن لشكر مى فرمود؟

22. اگر ابوبكر دستور حضرت را عمل مى كردند و همراه لشكر اسامه از شهر بيرون مى رفتند مسلماً شخص ديگرى خليفه مى شد، بنابر اين اطاعت نكردن از فرمان پيامبر زمينه اجراى وعده الهى شد؟

23. عقل مى گويد براى فرماندهى لشكر بايد تواناترين و مديرترين و شجاعترين انتخاب شود، چرا پيامبر آنها را فرمانده يك گروه اعزامى براى جهاد قرار نداد و اسامه را فرمانده و آنان را فرمانبر قرار داد و آنها را لايق در اين فرماندهى ندانست؟ چگونه كسى كه براى فرماندهى لشكر سزاوار نيست، براى جانشينى پيامبر كه مقامى  است بسيار بالاتر، لايق باشد.

24. شما مى گوييد حضرت على خلفا را قبول داشت و حال آنكه عمر مى گويد: حضرت على ما را دروغگو و گنهكار و نيرنگ باز مى دانست؟ شما راست مى گوييد يا عمر؟
- (صحيح مسلم، كتاب الجهاد و السير، باب الفىء، در ضمن يك حديث طولانى).

25. خليفه دوم شش نفر را تعيين كرد و گفت اينها از ميان خود يك نفر را انتخاب كنند، يعنى هر يك از اينها لياقت رهبرى امت اسلامى و جانشينى پيامبر را دارند، بعداً گفت: اگر كسى از آنها مخالفت كرد، گردنش را بزنيد! چگونه كسى كه لياقت خلافت دارد جايز القتل مى شود؟

26. آيا صحابى بودن امر اختيارى است يا نه؟ اگر اختيارى نيست چرا ارزش كار صحابه به خاطر يك امر غير اختيارى بيشتر بلكه چندين برابر ديگران باشد؟ آيا با حكيم بودن خداوند سازگار است؟

- (عن ابى سعيد الخدرى رضى الله عنه قال قال النبى صلى الله عليه و سلم: لا تسبوا أصحابى فلو أن أحدكم أنفق مثل أحد ذهبا ما بلغ مد أحدهم و لا نصيفه).
- صحيح البخارى، كتاب فضائل أصحاب النبى صلى الله عليه و سلم، باب قول النبي صلى الله عليه و سلم لو كنت متحذا خليلا قاله ابو سعيد. 5 / 67؛ و صحيح مسلم، كتاب فضائل الصحابة، باب تحريم سب الصحابة رضى الله عنه 4 / 1967).

27. تنها ديدن و رؤيت پيامبر چه تأثيرى دارد كه هركس ايشان را ديده عادل و مانند ستاره وسيله هدايت شده است؟

28. شما مى گوييد همه صحابه عادل بوده اند و بخارى مى گويد: وليد بن عقبه صحابى شراب خورد، آيا شما دروغ مى گوييد يا بخارى؟ و يا شراب خوردن و معصيت و نافرمانى خدا به عدالت ضررى نمى زند؟
- (صحيح بخارى، كتاب فضائل اصحاب النبى باب مناقب عثمان بن عفان، 5 / 75 ، طبع دار القلم، بيروت)

29. شما مى گوييد خداوند گناهان صحابه را مثل فرار از جنگ احد بخشيده است. آيا اگر يك قاتل يا دروغگو و شرابخوار را خداوند بخشيد، معنايش اين است كه او گناه نكرده و هميشه عادل بوده است؟ اگر چنين نيست فرضاً خداوند گناهان برخى صحابه را بخشيده باشد چگونه اين بخشش سبب عدالت آنان و پذيرش همه نقلهاى آنان و حجيت نقل آنان مى شود؟

30. شما مى گوييد همه صحابه (يعنى مسلمانانى كه پيامبر را ديده اند) راستگو بودند و تمام روايات آنها را از پيامبر بدون تحقيق مى پذيرند، در حالى كه قرآن مى گويد: بعضى از مسلمانها (از صحابه) به همسر پيامبر نسبت رابطه نامشروع دادند. آيا آن گروه از صحابه راستگو بودند؟ يا دروغگو بودند؟

- قوله تعالى: (ان الذين جاؤا بالافك عصبة منكم) نور / 11

31. قرآن مى گويد: «اگر فاسقى خبرى را براى شما آورد درباره اش تحقيق كنيد» )(يا ايها الذين آمنوا ان جاءكم فاسق بنباء فتبينوا) حجرات / 6). مفسرين و محدثين شما مى نويسند اين آيه به مناسبت دروغى نازل شد كه وليد بن عقبه (صحابى) به پيامبر اكرم گفت. آيا دروغگو بودن وليد بن عقبه را مى پذيريد؟ يا مفسرين و محدثان خود را دروغگو مى دانيد؟ يا اينكه مى گوييد تمام صحابه راستگو بوده اند و نعوذ بالله قرآن كريم ... ؟

-(روح المعانى، الآلوسى، ذيل آيه شريفه از احمد و ابن ابى الدنيا و الطبرانى و ابن منده و ابن مردويه به سند جيد حديثى به همين معنا نقل مىكند، 16 / 144؛ و صحيح بخارى، كتاب الشهادات، باب تعديل النساء بعضهن بعضاً به نقل از عايشه حادثه را نقل مىكند 4 / 347)

32. شما مى گوييد پيامبر فرمود: «أصحابى كالنجوم بأيهم اقتديتم اهتديتم» اصحاب من مانند ستارگان اند، از هركدام پيروى كنيد هدايت مى شويد. و در صحيح بخارى نوشته وليد بن عقبه صحابى بود و شراب خورد، عثمان دستور داد او را هشتاد تازيانه زدند.(صحيح بخارى، كتاب فضائل أصحاب النبي  ، باب مناقب عثمان بن عفان 5 / 75، عثمان در اين زمينه مى گفت: (اما ما ذكرت من شأن الوليد فسنأخذ فيه بالحق ان شاء الله ثم دعا علياً فأمره ان يجلده فجلده ثمانين)) از شما مى پرسيم: آيا به نظر شما اگر كسى از او پيروى كند و شراب بخورد هدايت شده است.

33. با توجه به سوال 34 ، خالد بن وليد صحابى مالك بن نويره را كشت و همان شب با زنش زنا كرد. آيا اگر كسى به او اقتدا كند و با زن مردم زنا كند به نظر شما هدايت شده است؟
- (الكامل في التاريخ، حوادث سنة 11، حديث السقيفة و خلافة ابى بكر 2 / 359)

34. با توجه به سوال 34 ،  قرآن مجيد در سوره جمعه مىفرمايد: «جمعى از صحابه نماز جمعه را ترك كردند و سراغ تجارت و لهو و لعب رفتند و پيامبر را تنها گذاشتند. آيا اگر مسلمانان به آنها اقتداء كنند و به جاى نماز جمعه سراغ لهو و لعب (خوانندگى و نوازندگى) بروند، به راه هدايت رفته اند؟
-  (قوله تعالى: (و اذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا اليها و تركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو و من التجارة و الله خير الرازقين) جمعه / 11).

35. با توجه به سوال 34 ،  قرآن مى گويد: «جمعى از صحابه از جنگ احد و حنين فرار كردند و هر چه پيامبر آنها را صدا زد توجه نكردند. آيا به نظر شما اگر كسى به آنها اقتدا كند و از جنگ و جهاد فرار كند هدايت يافته است؟
- (قوله تعالى: (اذ تصعدون و لا تلوون على أحد و الرسول يدعوكم فى اخريكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم و لا ما أصابكم و الله خبير بما تعملون) آل عمران / 153).

36. با توجه به سوال 34 ،  سعد بن عباده انصارى كه از صحابه بشمار مى آمد هرگز با ابوبكر بيعت نكرد، يعنى او را به خلافت قبول نداشت، چرا كسانى را كه خلافت ابوبكر را قبول ندارند و پيرو سعد بن عباده می باشند، هدايت يافته نمى دانيد؟
- (عسقلانى در كتاب الاصابة فى تمييز الصحابة در شرح حال سعد مى گويد: «قصته فى تخلفه عن بيعة ابى بكر مشهورة» جريان عدم بيعت سعد با ابوبكر مشهور و معروف است. 3 / 80 و الكامل في التاريخ، حوادث سنه 11 ، حديث السقيفة و خلافة أبى بكر 2 / 331)
37. با توجه به سوال 34 ،  صحيح بخارى نقل مى كند: «عده اى از صحابه با هم دعوا و نزاع نمودند و با دست و چوب و لنگ كفش به جان هم افتادند. آيا اگر مسلمانان امروز نيز به جان هم بيفتند و چوب و لنگ كفش نثار يكديگر كنند نجات يافته و هدايت شده اند؟
- (صحيح بخارى، كتاب الصلح، باب ما جاء في الاصلاح بين الناس، حديث 1 و 2، 4 / 360).

38. با توجه به سوال 34 ،  عمر به صحابى اهل بدر (حاطب بن ابى بلتعه) ناسزا گفت و او را منافق ناميد. بنابر اين سب و ناسزاگويى به صحابه، پيروى از عمر است كه او نيز صحابى بوده و پيروى از او موجب هدايت است!
- (اسد الغابه في معرفة الصحابة، لابن الاثير، ترجمه حاطب بن ابي بلتعة، 1 / 361

39. عايشه يكى از صحابيه بود و به عثمان صحابى و خليفه سوم اهانت مى كرد و او را «نعثل» مى ناميد.(نعثل به كفتار گفته مى شود و نيز نام يك فرد يهودى بود) هدفش هركدام كه باشد يك ناسزا محسوب مىشود، پس پيروى از عايشه ام المؤمنين و اهانت به عثمان، راه هدايت است!
- . (تاريخ الطبرى، حوادث سنة 36، قول عائشة ـ رضى الله عنها ـ و الله لأطلبن بدم عثمان، 3 / 476)

40. عايشه (صحابيه) پس از آنكه برادرش (محمد بن ابى بكر) به دستور معاويه كشته شد بعد از هر نماز معاويه را نفرين مى كرد،  پس نفرين به معاويه، اقتداى به عايشه است و نيز موجب هدايت!
- (الكامل في التاريخ، حوادث سنة 38، ذكر ملك عمرو بن العاص، 3 / 357).

41. صحيح مسلم از قول عايشه نقل مى كند كه پيامبر اكرم دو تن از صحابه را نفرين كردند. آيا با وجود نفرين پيامبر براى صحابه، باز هم لعن هر يك از صحابه را كه نوعى نفرين است گناهى بزرگ و احيانا موجب كفر و مهدور الدم شدن مى دانيد؟
-  (صحيح مسلم، كتاب البر و الصلة و الآداب، باب من لعنه النبي أو سبه أو دعا عليه، حديث اول 4 / 2007).

سؤال ديگر ما اين است كه اگر ابن امّ مكتوم نمى‏آمد و يا اصولاً نابينايى در ميان مسلمانان وجود نداشت تكليف چه بود؟ لابدّ همه معذورين بايد قدردان ابن امّ مكتوم باشند!

از اينها گذشته با روايت معارض آن ـ كه در پاورقى نقل شده ـ چه كنيم؟

ابن عبّاس نقل مى‏كند كه گفت: چون غزوه بدر پيش آمد عبد اللّه بن جحش و ابن امّ مكتوم گفتند: يا رسول اللّه! آيا ما چون نابينا هستيم اجازه داريم كه شركت نكنيم؟ آنگاه آيه مزبور ( به طور كامل) نازل شد. (نه آنكه ابتدا بدون استثناء معذورين و آنگاه با اضافه شدن آن ـ چنانچه از غير ابن عبّاس آمده است ـ ).

در اين‏جا به نكته‏اى ديگر ـ كه در حقيقت إشكال رجالى به صاحبان صحاح مى‏باشد ـ توجّه مى‏كنيم:

يكى از راويان حديث از زيد بن ثابت، مروان حكم است. او كسى است كه تا آخر عمر دست از دشمنى اهل بيت پاك رسول خدا عليهم‏السلام برنداشت. رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم او و حكم ـ پدرش ـ را تبعيد نمود و عثمان در زمان أبو بكر و عمر وساطت كرد كه آنها را به مدينه برگردانند و آن دو حاضر به اين كار نشدند و چون خود به قدرت رسيد آن دو را به مدينه آورد و اين يكى از مسائلى بود كه مردم را عليه او تحريك نمود. آرى، بخارى و مسلم چنين جرثومه‏اى را مورد وثوق قرا رداده و ا ز او حديث نقل مى‏كنند. ما به خواست خدا در بحث از أصحاب، او را بهتر معرّفي خواهيم كرد. طالبين مى‏توانند براى شناخت او و پدرش حكم بن أبي العاص به جلد 8 الغدير از ص 242 إلى 267 مراجعه فرمايند.

در اينجا بد نيست آيه‏اى را كه بخارى در ج 6 صحيح، ص 227 (پاورقى شماره 75) نقل كرده است بياوريم. او مى‏نويسد: «لا يستوى القاعدون من المؤمنين في سبيل اللّه غير اولى الضرر...» يعنى كلمه «في سبيل اللّه» را به آيه افزوده است. در توجيه آن گفته‏اند كه اين كلمه جهت تفسير است نه آنكه جزء قرآن باشد.

پاسخ آن روشن است: اگر كسى في سبيل اللّه در خانه نشسته باشد چرا مثل كسى كه في سبيل اللّه به ميدان جنگ رفته، نباشد؟ آن يك وظيفه‏اش نرفتن به جنگ و اين يك رفتن به جنگ بود و ممكن است كه مانند غزوه تبوك اجر مثل امير المؤمنين عليه‏السلام كه به فرمان پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم در مدينه ماند برتر از همه كسانى كه به جنگ رفتند باشد. بنابراين، تفسيرى كه بخارى نقل كرده كاملاً بى وجه است.

ج ـ تأخير در نزول كلمه «من الفجر»

قبل از بررسى روايت مربوط به عنوان فوق، به اين نكته توجّه مى‏كنيم كه هر فرماندهى فرمانش را بايد كاملاً روشن بيان كرده تا فرمانبر بتواند مطابق خواسته او آن را اجرا كند و اين امرى عقلائى است و لذا گفته‏اند كه «تأخير بيان از وقت حاجت قبيح است» يعنى هنگامى‏كه فرمانبر نياز به بيان روشن فرمانده داشته باشد و او آن را به تأخير بيندازد عملى غير صحيح است. حال به روايت مربوطه نگاهى مى‏افكنيم:

«سهل بن سعد مى‏گويد: وقتى اين آيه نازل شد: «وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الاَْبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الاَْسْوَدِ»»⁽¹⁾ مردم به دو پايشان نخ سياه و سفيد مى‏بستند (و در روايتى ديگر نخ سفيد و سياهى برمى‏داشتند) و مشغول خوردن و آشاميدن مى‏شدند تا آنكه آن دو نخ از هم تميز داده مى‏شد (آن وقت دست از خوردن و آشاميدن

(1) سوره بقره، آيه 187 ـ يعنى: هنگام سحر تا زمانى مجاز به خوردن و آشاميدن مى‏باشيد كه نخ سياه از نخ سفيد تميز داده شود.

اوّلاً ـ چطور ممكن است امرى به اين مهمّى كه تقريبا همه مكلّفين به آن مبتلا بوده و از آن مطلّع شدند فقط سهل بن سعد آن را روايت كند و فقط مسلم آن را نقل كند و ديگران از صاحبان صحاح، از آن بى‏خبر باشند؟ (البته اين يك استبعاد است).

ثانيا ـ چرا خداوندى كه از احوال مردم آگاه است، از اين امر غفلت داشته و آنگاه كه مردم احتياج به دانستن «من الفجر» داشتند تا تكليف واقعى خود را بدانند، آن را نازل نكرد و چون ديد كه آنان نخ به پاى خويش مى‏بندند آن كلمه را نازل فرمود؟ (ولابدّ خدائى كه به قول صاحبان صحاح، به كوچكترين مناسبتى مى‏خندد ـ چنانچه گذشت ـ اينجا نيز از كارهاى مردم حسابى خنديد و ـ العياذ بالله ـ شايد هم تأخير آن به خاطر همين بود!).

ثالثا ـ آيا كلمه «من الفجر» كه در وسط آيه است و نه در آخر آن، بعد از نزول تمام آيه ضميمه شد، و در حقيقت كارهاى مردم باعث تكميل آيه شد، يا اينكه خداوند همين مقدار از آيه را فرستاد و منتظر ماند تا ببيند مردم چه مى‏كنند و چون نادانى آنها را ديد (كه البته در اين نادانى مقصّر هم نبودند ) آن كلمه را ضميمه كرد و سپس بقيّه آيه را نازل فرمود؟ جواب آن را از سهل مى‏خواهيم!

ما نمى‏دانيم نقل اين‏گونه روايات، كه نشان از غفلت خدا دارد، چه فايده؟ چرا شعرى بگوئيم و در وزن و قافيه و معنايش بمانيم؟ آنگاه چوب تكفير را ـ كه اسلحه انسانهاى بى‏منطق است ـ برداريم و بر سر كسانى كه پاره‏اى از روايات صحاح ـ و مخصوصا صحيحين ـ را صحيح نمى‏دانند، فرود آوريم، هر چند گفتارشان با دليل و منطق، و حتّى با استفاده از همين صحاح، باشد.

حال به روايتى ديگر نظرى مى‏افكنيم تا معلوم شود كه رسول گرامى‏اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم آيه را بيان كرده و منظور آن را روشن فرمودند:

«عدىّ بن حاتم مى‏گويد: چون اين آيه نازل شد: «... تا آنكه نخ سفيد از نخ سياه از فجر» نازل شد گفتم: يا رسول اللّه! من زير بالشم دو نخ سفيد و سياه مى‏گذارم تا شب را از روز تشخيص دهم. حضرت فرمود: مراد از آيه، سياهى شب و سفيدى روز است.»⁽²⁾

(1) صحيح مسلم، ج 2، ص 767، كتاب الصيام، باب 8، ح 34 و 35.

«عن سهل بن سعد قال: لمّا نزلت هذه الآية: وكلوا واشربوا... قال: كان الرجل يأخذ خيطا ابيض وخيطا اسود فيأكل حتّى يستبينهما. حتّى انزل اللّه عزّ وجلّ: من الفجر، فبيّن ذلك».

وفي رواية أخرى: «... فكان الرجل إذا أراد الصوم ربط احدهم في رجليه الخيط الاسود والخيط الابيض. فلا يزال يأكل ويشرب... فعلموا انّما يعنى بذلك الليل والنهار».

(2) همان، ح 33.

«... لمّا نزلت: حَتّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الاَْبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الاَْسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ قال له عدىّ بن حاتم: يا رسول اللّه انّى اجعل تحت وسادتى عقالين: عقالاً ابيض وعقالاً اسود. اعرف اللّيل من النهار. فقال رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم : انّ وسادتك لعريض انّما هو سواد اللّيل وبياض النهار».

د ـ تبديل 50 نماز به 5 نماز

خداوند تبارك و تعالى در قرآن مجيد مى‏فرمايد:

«... ما جعل عليكم في الدين من حرج...»⁽¹⁾. يعنى: (خداوند) شما را در دين به تنگى و سختى نينداخت. آرى، دستورات اسلام به گونه‏اى تدوين شده است كه همه كس مى‏تواند بدون آنكه به مشقّت بيفتد آن را انجام دهد، از جمله اين دستورات كه هر مكلّفى وظيفه دارد آن را هر روز انجام دهد، فريضه مهمّ نماز است. كيفيّت و كميّت آن به گونه‏اى است كه همه ـ حتّى بچه‏هاى مميّز ـ مى‏توانند آن را به آسانى انجام دهند. آنكه اهل علم و تحقيق و تحصيل معارف است، هم به درس و تحقيقش برسد و هم نماز بخواند و آنانكه داراى مشاغل آزاد يا دولتى مى‏باشند و يا در روستاها به كشاورزى يا دامدارى مشغولند و حتّى آنانكه در ميدان جنگ و در مقابل دشمن ايستاده‏اند مى‏توانند آن را اقامه كنند. حال فرض كنيم كه به‏جاى 5 نماز، 50 نماز واجب شده بود، آيا ديگر فرصتى براى ساير كارها باقى مى‏ماند؟ آيا واجب شدن 50 نماز، يكى از مصاديق سختى و تنگى براى مكلّفين نبود؟ آيا مى‏توان گفت خدائى كه دين آسان را براى انسانها مقرّر كرده است، از اين نكته غافل بود؟ آيا مى‏توان پذيرفت كه پيامبر رحمت صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم ـ كه رحمت او برگرفته از رحمت بى‏كران الهى مى‏باشد ـ مى‏دانست كه مؤمنين طاقت انجام 50 نماز (و حتى كمتر از آن ) را ندارند ولى خدا نمى‏دانست ؟ اگر بگوئيم نمى‏دانست كه كفر است و اگر بگوئيم مى‏دانست آيا مى‏توان پذيرفت كه رسول او به امّت مهربان‏تر از خدا بود؟ كدام مسلمان مى‏پذيرد كه خدا مى‏خواست سخت بگيرد ولى پيامبر او آنقدر اصرار كرد تا او دست از آن برداشت؟!

از اين مضحك‏تر اينكه اين اصرار و تقاضاى پيامبر رحمت صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم به تقاضاى حضرت موسى عليه‏السلام انجام شد. جريان، مطابق نقل صحاح اهل سنت، چنين است (نقل قسمتى كه به اين بحث مربوط است):

«... پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم در شب معراج وقتى به آسمانها سير داده شد، دستور يافت كه امّت او بايد در هر شبانه روز 50 نماز بخوانند. چون ا زنزد خدا برگشت (!) در راه به حضرت موسى عليه‏السلام برخورد (البتّه توجّه داشته باشيد كه حضرتش هنگام معراج، در سر راه خود با تنى چند از انبياء الهى برخورد داشت، حال چه شد كه هنگام برگشت فقط با حضرت موسى عليه‏السلام برخورد مى‏كند، نمى‏دانيم!) موسى عليه‏السلام پرسيد: چه آوردى؟ فرمود: دستور 50 نماز. گفت: من قوم خود را تجربه كردم و مى‏دانم امّت تو طاقت ندارند آن را به جا بياورند برگرد به سوى خدا و از او تخفيف بگير. (گوئيا قوم يهود نيز نمازشان مثل نماز مسلمانان بود!) حضرت برگشت و عرضه داشت كه خدايا! امّت من طاقت ندارند، تخفيف بده. (يعنى او از ابتدا نمى‏دانست كه امّتش طاقت ندارند و چون حضرت موسى عليه‏السلام تذكّر داد آنگاه

(1) سوره حج، آيه 78، و به همين مضمون: سوره مائده، آيه 6.

1. أوّل نكته، تعارض بين آنهاست. در بعض از روايات آمده است كه هر بار 10 نماز كم شد و در بعض ديگر 5 نماز و

(1) الف ـ صحيح بخارى، ج 1، ص 8 ـ 97، ابتداى كتاب الصلاة، باب كيف فرضت الصلوات في الاسراء، وج 4، ص 5 ـ 133، كتاب بدء الخلق، باب ذكر الملائكة، و ص 6 ـ 164، باب ذكر إدريس عليه‏السلام ، و ج 5، ص 69 ـ 66، باب المعراج (بعد از حديث الاسراء)، و ج 9، ص 4 ـ 182، كتاب التوحيد، باب قوله: «وَكَلَّمَ اللّهُ مُوسى تَكْلِيما».

ب ـ صحيح مسلم، ج 1، ص 51 ـ 145، كتاب الايمان، باب 74، ح 259 و 263 و 264.

ج ـ سنن ترمذي، ج 1، ص 417، ابواب الصلاة، باب 45، ح 213.

عبارت ترمذي چنين است: «فرضت على النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم ليلة اسرى به الصلوات خمسين ثمّ نقصت حتّى جعلت خمسا». او ديگر داستانسرائى شيخين (بخارى و مسلم) را متعرّض نمى‏شود.

د ـ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 448، كتاب اقامة الصلاة والسنّة فيها، باب 194، ح 1399. او نيز فقط وساطت حضرت موسى عليه‏السلام را ـ آنهم به طور خلاصه ـ نقل مى‏كند.

ه ـ سنن أبي داود، ج 1، ص 64، كتاب الطهارة، باب الغسل من الجنابة، ح 247. او مى‏نويسد: «عن عبد اللّه بن عمر، قال: كانت الصلاة خمسين والغسل من الجنابة سبع مرار وغسل البول من الثوب سبع مرار، فلم يزل رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم يسأل حتّى جعلت الصلاة خمسا والغسل من الجنابة مرّة وغسل البول من الثوب مرّة». يعنى نماز 50 بود و غسل جنابت 7 بار و شستن لباس از بول نيز 7 بار بود و پيوسته رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از خدا درخواست كرد تا آنكه نماز 5 و غسل جنابت و شستن لباس از بول نيز يك بار شد. (منظور اين است كه جنب بايد در ابتدا 7 بار غسل مى‏كرد!)

و ـ سنن نسائى، ج 1، ص 55 ـ 249، كتاب الصلاة، باب اوّل، ح 7 ـ 445.

ما در اين پاورقى متن قسمتى از اين داستان طولانى را كه به بحث ما مربوط است، از صحيح مسلم، نقل مى‏كنيم كه نقل همه آن از حوصله اين نوشتار خارج است. طالبين مى‏توانند به نشانه‏هايى كه گفته شد رجوع فرمايند:

«ففرض علىّ خمسين صلاة في كلّ يوم وليلة فنزلت إلى موسى عليه‏السلام فقال: ما فرض ربّك على امّتك؟ قلت: خمسين صلاة. قال: ارجع إلى ربّك فاسأله التخفيف فانّ امّتك لا يطيقون ذلك فانّى قد بلوت بنى اسرائيل وخبرتهم. قال: فرجعت إلى ربّى فقلت: يا ربّ ! خفّف على امّتى. فحطّ عنّى خمسا. فرجعت إلى موسى فقلت: حطّ عنّى خمسا. قال: انّ امّتك لا يطيقون ذلك فارجع إلى ربّك فاسأله التخفيف. قال: فلم ازل ارجع بين ربّى تبارك و تعالى وبين موسى عليه‏السلام حتّى قال: يا محمّد! انّهنّ خمس صلوات كلّ يوم وليلة...».

(به جمله «فقال وهو مكانه» توجّه شود كه اگر ضمير «هو» به رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم برگردد لازم است ضمير «مكانه» به خدا برگردد يعنى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم در مكان خدا قرار گرفت و اگر به خدا برگردد يعنى پيامبر به خدا ـ در حالى كه در مكانش بود ـ چنين گفت، كه البته با توجه به آنچه كه قبلاً گذشت لابد خداوند در منزلش بود!). در ا ين روايت هر بار 10 نماز تخفيف داده شد و در هر بار پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم با جبرئيل مشورت مى‏كرد و چون به 5 نماز رسيد و به اصرار حضرت موسى عليه‏السلام مجدّدا پس از مشورت با جبرئيل بالا رفت، خداوند نپذيرفت و چون نزد حضرت موسى عليه‏السلام رسيد مجدّدا آن بزرگوار از پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم خواست كه برگردد و تخفيف بگيرد و حضرتش فرمود كه به خدا قسم از پروردگارم خجالت مى‏كشم از بس كه نزد او رفته و برگشتم. حضرت موسى عليه‏السلام گفت پس به زمين برگرد و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم بيدار شد درحالى كه در مسجد الحرام بود. عبارت اخير بخارى چنين است:

«... قال موسى قد واللّه راودت بنى اسرائيل على ادنى من ذلك فتركوه. ارجع إلى ربّك فليخفّف عنك ايضا. قال رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم : يا موسى قد واللّه استحييت من ربّى ممّا اختلفت إليه قال فاهبط باسم اللّه، قال واستيقظ وهو في مسجد الحرام».

ما در اينجا عين عبارت بخارى را آورديم تا تعارض آن را با رواياتى كه مى‏گويد پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم پس از آن به سدرة المنتهى رفت، بر خوانندگان محترم آشكار شود. به عنوان نمونه دنباله حديث ج 1 بخارى را مى‏آوريم:

«... فرجعت إلى موسى فقال ارجع إلى ربّك فقلت استحييت من ربّى ثمّ انطلق بى حتّى انتهى بى إلى سدرة المنتهى... ثمّ ادخلت الجنّة فإذا فيها حبائل اللؤلؤ وإذا ترابها مسك». يعنى پس از آنكه پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فرمود كه من خجالت مى‏كشم مى‏فرمايد سپس مرا به سدرة المنتهى بردند... سپس داخل بهشت شدم و... معلوم مى‏شود اصل برگشت نزد حضرت موسى عليه‏السلام با توجّه به اين دسته روايات، زير سؤال است. جالب است كه اين طول و تفصيلها فقط در صحيحين، و به پيروى از آن دو در سنن نسائى، ديده مى‏شود.

2. نكته دوم تعارض اين روايات است با آنچه كه در ابتداى اين مبحث از قرآن مجيد نقل كرديم. زيرا خداوند مى‏فرمايد كه ما در دين سختى و تنگ گرفتن بر مسلمانان قرار نداديم ولى اين دسته روايات مى‏گويد كه خداوند مشقّت و سختى قرار داد ولى با وساطت حضرت موسى عليه‏السلام و تقاضاى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و رفت و آمدهاى مكرّر آن حضرت به 5 نماز كاهش يافت. (آنهم با تعارضى كه در متن همين روايات وجود دارد).

3. نكته سوم اينكه چه شد كه واقعه‏اى كه در مكّه اتفاق افتاد پس از سالها امثال انس بن مالك ـ كه در آن زمان كودك خردسالى بود كه در مدينه مى‏زيست ـ يا بعض از انصار آن را نقل كنند؟ آيا از مهاجرين كسى پيدا نشد كه رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم آن واقعه را ـ با آن طول و تفصيل و با آن تعارضها ـ برايش نقل كند؟

4. سؤال ديگرى كه شايد براى هر خواننده‏اى مطرح شود اينكه: چه شد كه دل پيامبر يهود به حال مسلمانان سوخت! آيا هدف از نقل اين داستانِ تخيّلى ـ كه ما آن را از بافته‏هاى يهوديان مى‏دانيم كه بگويند اگر پيامبر ما نبود شما در سختى قرار مى‏گرفتيد ـ عظمت بخشيدن به حضرت موسى عليه‏السلام ـ كه البته او پيامبر بزرگى است و نزد همه مسلمانان عظيم و عزيز است ـ و در نتيجه محبوب شدن يهوديان نزد مسلمانان و احيانا منّت گذاشتن بر آنان نبوده است؟

5. اين داستان خرافي تنها به اين بسنده نكرده و خرافات ديگرى نيز در آن وجود دارد كه بى‏پايه بودن آن را بهتر ثابت مى‏كند مثلاً:

«حضرت آدم در آسمان دنيا نشسته بود. چون به سمت راست خويش مى‏نگريست مى‏خنديد و هر گاه به سمت چپ نگاه مى‏كرد مى‏گريست. رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پرسيد: اى جبرئيل! او چرا چنين مى‏كند؟ گفت: آنچه كه در سمت راست اوست فرزندان بهشتى او هستند و چپى‏ها فرزندان جهنّمى او...».⁽¹⁾

ديگر از خرافاتى كه در داستان معراج راه يافته است اين است كه:

«پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم در معراج به جائى رسيد كه صداى قلم‏ها را مى‏شنيد»!⁽²⁾

(1) صحيح مسلم، همان، ح 263.

«... فلمّا علونا السماء الدنيا فإذا رجل عن يمينه اسودة وعن يساره اسودة. قال: فإذا نظر قِبَل يمينه ضحك وإذا نظر قبل شماله بكى... قلت يا جبريل ! من هذا؟ قال: هذا آدم عليه‏السلام وهذه الاسودة عن يمينه وعن شماله نسم بنيه. فاهل اليمين اهل الجنّة والاسودة الّتى عن شماله اهل النار. فإذا نظر قبل يمينه ضحك و إذا نظر إلى شماله بكى...».

(2) الف ـ صحيح بخارى، ج 1، ص 98. (به پاروقى شماره 80 رجوع شود).

ب ـ صحيح مسلم، همان.

«ثمّ عرج بى حتّى ظهرت لمستوى اسمع فيه صريف الاقلام».

(3) «... وقال ابن عبّاس: توفّى رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم وأنا ابن عشر سنين...».

ابن عبّاس مى‏گويد: هنگام وفات رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله من ده ساله بودم. (صحيح بخارى، ج 6، ص 238، باب تعليم الصّبيان القرآن، كه در خاتمه تفسير آمده است).

براى روشن‏تر شدن مطلب، اگر برگرديم به چند قرن قبل و بخواهيم براى مردم آن زمان رايانه، تلويزيون و امثال آن را وصف كنيم طورى كه مردم آن را بفهمند و ما را متّهم به دروغ يا هذيان نكنند، چه بايد بگوئيم؟ (توجّه داشته باشيد كه بايد از همان الفاظى كه در بين مردم آن عصر رواج دارد استفاده كنيم).

از جمله مطالبى كه هيچ مسلمانى نمى‏تواند آن را بپذيرد اين است:

«پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم چون از كنار حضرت موسى عليه‏السلام عبور كرد موسى گريست، گفته شد: چرا گريه مى‏كنى؟ گفت: اين پيامبر كه فرستادى امّتش از امّت من بيشتر داخل بهشت مى‏شوند».⁽¹⁾

از اين‏ها گذشته آيا اگر امّت پيامبرى كم باشد بايد وقتى به پيامبر ديگرى كه امّت او زيادتر است مى‏رسد بگريد؟ اين را جز به حسادت، به چه چيزى مى‏توان نسبت داد؟ پناه مى‏بريم به خدا كه بخواهيم به ساحت قدس پيامبرى از پيامبران با اين نسبت‏ها خدشه‏اى وارد كنيم.

سؤال ديگرى كه قطعا به ذهن خوانندگان محترم آمده اين است كه امّت نوح يا لوط يا بعض ديگر از انبياء بسيار كم بودند، چرا آنها گريه نكردند؟

گفته‏اند علّت گريه حضرت موسى عليه‏السلام به خاطر كمى پاداش به علّت كمى پيرو بوده است!

اينهم از توجيهاتى است كه به قول عرب‏ها: «يضحك به الثكلى». يعنى زن بچه مرده نيز بدان مى‏خندد! مگر مقدار ثواب به مقدار پيرو است؟ اگر اين طور باشد كه حضرت نوح و امثال او از انبيائى كه پيروان كمى داشتند بايد از غصّه دق كنند!

(1) الف ـ صحيح بخارى، ج 4، ص 134، و ج 5، ص 68. (به پاورقى شماره 80 رجوع شود).

ب ـ صحيح مسلم، همان، ح 264.

ج ـ سنن نسائى، همان، (به پاورقى شماره 80 رجوع شود).

«... فاتيت على موسى... فلّما جاوزته بكى. فنودى: ما يبكيك قال: ربّ ! هذا غلام بعثته بعدى. يدخل من امّته الجنّة اكثر ممّا يدخل من امّتى...».

از تعارضاتى كه در لابلاى روايات مختلف ـ با توجّه به وحدت راوى ـ ديده مى‏شود صرفنظر مى‏كنيم. مثلاً در بعض روايات حضرت ابراهيم عليه‏السلام در آسمان ششم و حضرت موسى عليه‏السلام در آسمان هفتم مى‏باشد و در بعض ديگر جاى آن دو عوض مى‏شود! لابد آن دو پيوسته با طى الأرض ـ ببخشيد، طى الهواء! ـ جاى خود را عوض مى‏كنند!

حال نوبت آن رسيده است كه به شبهه‏اى پاسخ دهيم:

مى‏گويند: در كتابهاى روايى شيعه نيز مسأله تبديل 50 نماز به 5 نماز وجود دارد. اگر إشكال است به هر دو (شيعه و سنى) وارد است و اگر نيست به هيچكدام وارد نيست.

در پاسخ به اين شبهه لازم است روايات مورد نظر مورد بررسى قرار گيرد:

از ميان كتب اربعه شيعه، «من لا يحضر» در ج 1، ص 198، آن را نقل كرده است كه آن هم به صورت «روايت شده است» كه معلوم است به هيچ وجه نمى‏تواند از نظر سند مورد قبول باشد.

در مقابل آن مرحوم كلينى در ج 3 كافي (ج 1 فروع) ص 483 با سند صحيح نقل كرده است كه فرشتگان در آسمان سوم به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم گفتند كه ما روزى 5 بار ـ هنگام نمازهاى پنجگانه ـ شيعيان را بررسى مى‏كنيم... بعد از آن به آسمان چهارم رفت.

«و انّا لنتصفح وجوه شيعته (اى شيعة على عليه‏السلام ) في كل يوم وليلة خمسا ـ يعنون في كلّ وقت صلاة... ثمّ عرج بى حتّى انتهيت إلى السماء الرابعة...».

در روايت بعد (ص 487) مى‏آورد كه وقتى رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم به معراج رفت 10 ركعت نماز آورد، دو ركعت دو ركعت و چون إمام حسن و إمام حسين عليهماالسلام به دنيا آمدند حضرتش 7 ركعت بدان افزود.

«... لمّا عرج برسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم نزل بالصلاة عشر ركعات ركعتين ركعتين فلمّا ولد الحسن والحسين زاد رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم سبع ركعات...».

اين دو روايت كه در معتبرترين كتابهاى روايى شيعه است با صراحت ابتداى واجب شدن نماز را همان 5 نماز مى‏داند و اثرى از آن طول و تفصيلها در آن ديده نمى‏شود.

تنها روايتى كه با آن در تعارض است آن است كه در تفسير عليّ بن إبراهيم ديده مى‏شود كه در جلد 18 بحار الأنوار ص 330 آن را نقل كرده است. در بررسى آن به اين نكات توجّه شود:

1. در تعارض دو روايت كه يكى موافق روايات اهل سنّت و ديگرى مخالف آن باشد بايد به آنچه كه مخالف آن است عمل كرد. بنابراين، روايت كافي مقدّم بر روايت تفسير مذكور است.

2. همه اشكالاتى كه به روايات صحاح نموديم به اين روايت هم وارد است و تكرار آن را لازم نمى‏دانيم.

3. در اين روايت آمده كه حضرت موسى عليه‏السلام به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم گفت: نه تو و نه امّت تو طاقت انجام 50 نماز و در آخر امر 5 نماز را نداريد كه بطلان آن بر كسى پوشيده نيست. زيرا مى‏بينيم امّت اسلام در شبانه‏روز 5 نماز مى‏خوانند و به خوبى از عهده آن برمى‏آيند و رسول گرامى‏اسلام و امير المؤمنين و ائمّه معصومين عليهم‏السلام بيشتر از 50 نماز ـ كه حدّ اقل 100 ركعت مى‏شود ـ مى‏خواندند، و إمام سجاد عليه‏السلام كه به زين العابدين شهرت داشته است نمازها و عبادتهايش زبان‏زد خاصّ و عام است تا چه رسد بخواهيم بپذيريم كه حضرت موسى عليه‏السلام به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم گفته باشد كه تو طاقت حتّى 5 نماز را ندارى.

4. در اين روايت آمده است كه خداوند به پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم فرموده است كه بر هر پيامبرى 50 نماز واجب كردم. آيا مى‏توان پذيرفت كه خداوند فوق طاقت بشر دستورى را بر آنها واجب كرده باشد؟

5. نكته مهمّى كه شايد تكرارى باشد ولى به خاطر اهمّيت موضوع مجددا يادآورى مى‏كنيم اينكه در اين روايت آمده است كه رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم نزد پروردگارش در سدرة المنتهى رفت و او را سجده كرد ! كه با اصول مذهب شيعه، دائر بر مكان نداشتن خدا، در تعارض آشكار است. بنابراين، بايد روايت مذكور در تفسير عليّ بن إبراهيم را با قاطعيت طرد كرد، زيرا هم با قرآن در تعارض است كه خداوند فرموده است «در دين براى شما سختى و ضيق قرار ندادم» و هم با روايت فروع كافي و هم با عقل سليم و هم با اصول مذهب شيعه.

14. پارتى بازى با خدا!

«اهل كتاب (يهود و نصارى) به خداوند اعتراض مى‏كنند كه مسلمانان عملشان از ما كمتر و مزدشان از ما بيشتر است. خداوند مى‏فرمايد: آيا از شما چيزى كم گذاشتم؟ مى‏گويند: خير. مى‏فرمايد: اين، فضل من است و به هر كه خواهم مى‏دهم».⁽¹⁾

(1) صحيح بخارى، ج 6، ص 235، باب فضل القرآن على سائر الكلام (پس از خاتمه تفسير) و ج 9، ص 169 و 191، كتاب التوحيد، باب قول اللّه تعالى: انّما قولنا لشى‏ء... و باب قول اللّه تعالى: قل فأتوا بالتوراة فاتلوها... .

«فقال اهل الكتاب: هؤلاء اقلّ منّا عملاً واكثر اجرا قال اللّه: هل ظلمتكم من حقّكم شيئا؟ قالوا: لا. قال: فهو فضلى اوتيه من اشاء»

«كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ »؛⁽¹⁾

«وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَـرَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ...»؛⁽²⁾

از ين إشكال مهمّ بگذريم سؤال و ايراد ديگرى به اين روايت وارد است و آن اينكه مگر خدا با كسى يا گروهى يا ملّتى يا امّتى قوم و خويش است كه آنها را مشمول مزد اضافه نمايد؟ آيا معقول است كه بگوئيم خداوند تبارك و تعالى بين بندگانش فرق مى‏گذارد؟ هر كه عملش بهتر و پاك‏تر، مزد او بيشتر. يك انسان عاقل اگر چنين كند قطعا او را سرزنش مى‏كنند. اگر صاحب كارخانه‏اى پس ا ز آنكه مزد كارگران را پرداخت كرد، به عدّه‏اى از آنها بيشتر مزد بدهد، آيا عقلا نمى‏گويند پارتى‏بازى كرده است و او را سرزنش نمى‏كنند؟ آيا آنان كه از مزد اضافي محروم شدند روز بعد با سردى سركار حاضر نمى‏شوند؟ ـ ما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ؟ ـ .

15 ـ نقصان در علم خدا

«موسى و خضر عليهماالسلام در كشتى نشسته بودند. گنجشكى آمد و نوكش را به آب دريا زد. خضر به موسى گفت: علم من و علم تو چيزى از علم خدا كم نكرد مگر به اندازه‏اى كه اين گنجشك از آب دريا كم كرد».⁽⁴⁾

(1) آل عمران/110. يعنى شما بهترين امّت در ميان امّتها هستيد (چه آنكه) شما امر به معروف و نهى از منكر مى‏نمائيد و به خداى يگانه ايمان مى‏آوريد.

(2) سوره توبه، آيه 30.

(3)به آيات 153 تا 161 از سوره نساء رجوع فرماييد تا به اندكى از بسيار اعمال خلاف يهود پى ببريد.

(4) الف ـ صحيح بخارى، ج 1، ص 42، كتاب العلم، باب ما يستحبّ للعالم إذا سئل...، وج 4، ص 189، كتاب بدء الخلق، حديث الخضر مع موسى عليهماالسلام ، و ج 6، ص 112، تفسير سوره كهف. (در صفحه 114 و 116 مى‏نويسد كه خضر گفت: علم من و علم تو در نزد علم خدا نيست مگر همين مقدار كه اين گنجشك برداشته نسبت به دريا).

ب ـ صحيح مسلم، ج 4، ص 1850، كتاب الفضائل، باب من فضائل الخضر عليه‏السلام .

در اينجا بد نيست دو نكته را تذكر دهيم:

1. در پاورقى صحيح مسلم نوشته است كه مراد از نقص، نسبت سنجى است. يعنى نسبت علم من و تو به علم خدا مثل نسبت آب دهان گنجشك است به دريا.

پاسخ آن روشن است زيرا: اوّلاً ـ «نقص» را «نسبت‏سنجى» معنى كردن از عجايب معانى لغات است! ثانيا ـ در متن خواهد آمد كه اصل نسبت‏سنجى نيز كاملاً بى‏مورد است، زيرا علم خدا را نمى‏توان تصوّر كرد چنانچه ذات باريتعالى را، و اين هر دو يكى است، و احاطه علمى ـ آن‏گونه كه در قرآن آمده ـ غير از خود علم است.

2. قبل از نقل فضائل خضر عليه‏السلام از فضائل زكريّا عليه‏السلام نوشته و در آن يك روايت از أبو هريره نقل كرده است كه: «كان زكريّا نجّارا» يعنى زكريّا نجّار بود! گوئيا آن بزرگوار فضيلت ديگرى جز نجّار بون نداشت!

ج ـ سنن ترمذي، ج 5، ص 292، تفسير سوره كهف، ح 3149. (در اواخر حديثى طولانى).

الف ـ صفاتى از خدا كه به ذات او برمى‏گردد ـ مانند علم و قدرت ـ همچون ذات او براى همه غير قابل درك است و ما نمى‏دانيم علم خدا چيست تا بتوانيم درباره كم شدن يا نشدن آن اظهار نظر كنيم.

ب ـ اينكه مى‏گوئيم خداوند فلان مطلب را مى‏داند معناى آن احاطه علمى است چنانچه در قرآن به همين تعبير آمده است.

ج ـ اصولاً علم يك انسان ربطى به علم ديگرى ندارد ـ خواه آن ديگر خدا باشد يا انسانى ديگر ـ مگر كسى كه چيزى از كسى آموخت سرسوزنى از علم او كاست؟!

د ـ شايد راوى حديث تصوّر كرده است كه گنجشك از دريا چيزى كم نكرد، در حالى كه اگر سرسوزنى از اقيانوس كم كنيم در واقع از آن كاسته شد. با اين حساب علم انسانها تا روز قيامت و علم فرشتگان در مجموع، مقدارى از علم خدا كم كرده است!!

اينجاست كه بايد گفت جاعلان اين‏گونه احاديث، درباره خدا ـ چه ذاتش و چه صفاتش ـ تصوّراتى داشتند كه هرگز هيچ عقلى ان را نمى‏پذيرد. آيا اينان به خود جرأت مى‏دهند كه اين مطالب را در مجامع علمى و در ميان قشر تحصيل‏كرده مطرح كنند؟

چگونه ممكن است دانشمندى بپذيرد كه خداى آفريننده مكان و زمان، خود در مكانى باشد! چگونه ممكن است قبول كنند كه فاصله خدا تا ما فلان مقدار راه باشد! بعد هم گفته شود كه باران از نزد او مى‏آيد! يا بپذيرند كه خدا مى‏خندد يا تعجّب مى‏كند يا داراى چشم و گوش و دست و پا است، يا به خواب پيامبرش مى‏آيد و دستش را بين دو شانه‏اش مى‏گذارد و...

آيا اگر دشمنانمان بخواهند ما را سرزنش كنند كافي نيست كه اين‏گونه روايات را به رخ ما بكشند؟ آيا اهل سنّت به آنان مى‏توانند بگويند كه چون اين مطالب در صحيح‏ترين كتابهاى روايى ما نقل شده پس صحيح است و ما بايد امروزه شاهديم ـ با يهود در ظلمشان همكارى مى‏كنند ولى به مسلمانان در عدلشان يارى نمى‏رسانند.

از اين إشكال مهمّ بگذريم سؤال و ايراد ديگرى به اين روايت وارد است و آن اينكه مگر خدا با كسى يا گروهى يا ملّتى قوم و خويش است كه آنها را مشمول مزد اضافه نمايد؟ آيا معقول است كه بگوييم خداوند تبارك و تعالى بين بندگانش فرق مى‏گذارد؟ هر كه عملش بهتر و پاك‏تر، مزد او بيشتر. يك انسان عاقل اگر چنين كند قطعا او را سرزنش مى‏كنند. اگر صاحب كارخانه‏اى پس از آنكه مزد كارگران را پرداخت كرد، به عدّه‏اى از آنها بيشتر مزد بدهد. آيا عقلاً

15. نقصان در علم خدا

«موسى و خضر عليهماالسلام در كشتى نشسته بودند. گنجشكى آمد و نورجال الكشّي: را به آب دريا زد. خصر به موسى گفت: علم من و علم تو چيزى از علم خدا كم نكرد مگر به اندازه‏اى كه اين گنجشك از آب دريا كم كرد».⁽¹⁾

الف ـ صفاتى كه خدا به ذات او برمى‏گردد ـ مانند علم و قدرت ـ همچون ذات او براى همه غير قابل درك است و ما نمى‏دانيم علم خدا چيست تا بتوانيم درباره كم شدن يا نشدن آن اظهار نظر كنيم.

ب ـ اينكه مى‏گوييم خداوند فلان مطلب را مى‏داند معناى آن احاطه علمى است چناچه در قرآن به همين تعبير آمده است.

ج ـ اصولاً علم يك انسان ربطى به علم ديگرى ندارد ـ خواه آن ديگر خدا باشد يا انسانى ديگر ـ مگر كسى كه چيزى از كسى آموخت سر سوزنى از علم او كاست؟!

د ـ شايد راوى حديث تصوّر كرده است كه گنجشك از دريا چيزى كم نكرد، در حال يكه اگر سر سوزنى از اقيانوس كم كنيم در واقع از آن كاسته شد. با اين حساب علم انسانها تا روز قيامت و علم فرشتگان در مجموع، مقدارى از علم خدا كم كرده است!!

آنها را بپذيريم و حقّ نداريم كه عقل را در اين مسائل حاكم كنيم؟ مگر شناخت خدا از راه عقل نيست؟ چرا بايد عقل را كنار زد؟

ما به خواست خدا در نوشتارهاى ديگرما درباره پيامبر و اهل بيت پاكش عليهم‏السلام و نيز خلفا و أصحاب، روايات ديگرى را از همى صحاح مورد بررسى قرار مى‏دهيم تا بر همگان معلوم شود كه چنين نيست كه روايات صحاح همه صحيح باشد ـ حتّى صحيحين ـ (اگر نگوئيم كه اعتبار اين دو كمتر است!).

از خداى بزرگ مى‏خواهيم كه براى هر چه بهتر فهميدن حقايق و آشنايى بيشتر با معارف، ما را با آنچه كه اهل بيت پاك رسول خدا عليهم‏السلام برايمان به ارمغان آورده‏اند آشنا فرمايد. آمين.

قم المشرفة حرم اهل البيت وعشّ آل محمّد عليهم‏السلام

حوزه علميه ـ حسين طيّبيان

بيست و پنجم مهرماه 1386

مطابق پنجم شوّال المكرّم 1428

6. خدا هر شب پايين مى‏آيد

«پرودگار ما هر شب، يك سوم به آخر شب مانده، به آسمان دنيا مى‏آيد و مى‏گويد: كيست مرا بخواند تا او را اجابت كنم؟ كيست كه از من بخواهد تا به او عطا كنم؟ كيست كه از من آمرزش بطلبد تا او را بيامرزم؟».⁽¹⁾

البته خدائى كه ديده شود و منزلى داشته باشد و داراى دست و پا و كمر و... باشد، چرا به پايين نيايد؟ و چرا لازم باشد كه آن را توجيه كنيم. اينان مى‏گويند خدا جايش در آسمان است (چنانچه خواهد آمد) و لابد بعد از اينكه صبح شد به آسمان مراجعت مى‏كند و تمام روز را در منزلش استراحت مى‏كند! (نعوذ باللّه ونستغفر اللّه).

أبو هريره نمى‏دانست كه زمين كروى است و هميشه قسمتى از زمين ثلث آخر شب است و إلاّ دروغ ديگرى مى‏بافت! و با توجّه به اين موضوع، آيا اهل سنّت و مخصوصا علماى آنها از خود نمى‏پرسند كه اگر هميشه خدا در زمين است پس كى به آسمان مى‏رود؟ آيا با اين پيشرفت علوم، باز هم مى‏گويند كه صحيحين (صحيح بخارى و صحيح مسلم) «اصحّ الكتب بعد القرآن» است؟ (يعنى اين دو كتاب صحيح‏ترين كتابها بعد از قرآن است).

جالب است آنقدر كه در اين دو كتاب مطالبى از اين قبيل آمده در هيچ كتابى نيامده است تا جائى كه ـ به تعبير علاّمه امينى رحمه‏الله ـ مى‏توان گفت: اين دو كتاب پر است از «سفاسف».⁽²⁾

(1) الف ـ صحيح بخارى، ج 2، ص 66، باب التهجّد في اللّيل، باب الدعاء والصلاة من آخر الليل، وج 8، ص 88، كتاب الدعوات، باب الدعاء نصف الليل، وج 9، ص 175، كتاب التوحيد، باب قول اللّه تعالى: يريدون ان يبدّلوا كلام اللّه... .

ب ـ صحيح مسلم، ج 1، ص 521، كتاب صلاة المسافرين و قصرها، باب 24، ح 168.

ج ـ سنن ترمذي، ج 5، ص 492، كتاب الدعوات، باب 79، ح 3498.

د ـ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 435، كتاب اقامة الصلاة والسنّة فيها، باب 182، ح 1366.

ه ـ سنن أبي داود، ج 4، ص 234، كتاب السنّة، باب في الرد على الجهميّة، ح 4733.

«ينزل ربّنا تبارك وتعالى كلّ ليلة إلى السماء الدنيا حين يبقى ثلث الليل الآخر يقول: من يدعونى فاستجيب له، من يسألنى فاعطيه، من يستغفرنى فاغفر له».

(2) «سفاسف» جمع سفساف است كه به معناى هر چيز پست و بى‏ارزش است

ابن ماجه از امير المؤمنين عليه‏السلام و عايشه دو روايت نقل مى‏كند كه خدا در شب نيمه شعبان از غروب خورشيد تا طلوع فجر (اذان صبح) به آسمان دنيا مى‏آيد كه سند روايت اوّل به خاطر محمّد بن أبي سبرة مورد قبول رجاليون نيست ولى اصل مطلب را إشكال نكردند، چنانچه روايت منقول از عايشه را قبول دارند!⁽²⁾ يعنى اگر روايتى از نظر آنها با سند صحيح نقل شده باشد به دلالت آن كارى ندارند.

حال مى‏خواهيم بدانيم كه خدا در كجاست!

7. خدا در آسمان است

«پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله از كنيزى مى‏پرسد: خدا كجا است؟ پاسخ مى‏دهد: در آسمان است. مى‏پرسد: من كيم؟ پاسخ مى‏دهد: تو رسول خدائى. مى‏فرمايد: او مؤمنه است».⁽³⁾

و دومى مى‏گويد:

«اين اللّه: قيل معناه في اىّ جهة يتوجّه المتوجّهون إلى اللّه تعالى وقولها في السماء اى في جهة السماء...»

(1) سنن ترمذي، ج 5، ص 621 و 622، كتاب المناقب، باب 32، ح 3786 و 3788.

(2) ج 1 سنن، ص 444، كتاب اقامة الصلاة والسنة فيها، باب 191، ح 1388 و 1389.

متن روايت دوم كه از عايشه است (صدر آن مربوط به حسادت او و عدم اعتماد به رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله است كه به خواست خدا تفصيل آن را در بررسى «عايشه در صحاح» خواهيم آورد):

«انّ اللّه تعالى ينزل ليلة النصف من شعبان إلى السماء الدنيا فيغفر لاكثر من عدد شعر غنم كلب».

(3) الف ـ صحيح مسلم، ج 1، ص 382، كتاب المساجد و مواضع الصلاة، باب 7، ح 33.

ب ـ سنن أبي داود، ج 1، ص 244، كتاب الصلاة، باب تشميت العاطس في الصلاة، ح 930 و ج 3، ص 230، كتاب الايمان و النذور، باب في الرقبة المؤمنة، ح 3282.

ج ـ سنن نسائى، ج 3، ص 19، كتاب السهو، باب 20، ح 1214.

اين روايت در صحيح مسلم و اولين حديث سنن أبي داود و سنن نسائى اندكى طولانى است و ما قسمتى را كه به بحث ما مربوط است عينا نقل مى‏كنيم. أبي داود در حديث دوم همان قسمت مربوطه را آورده و صدر حديث را حذف نموده است.

«... فقال لها: اين اللّه ؟ قالت: في السماء. قال: من أنا؟ قالت: أنت رسول اللّه. قال: اعتقها فانّها مؤمنة».

نَوَوى مى‏گويد: اين از احاديث صفات است و در آن دو نظر است: يكى آنكه بدان ايمان مى‏آوريم و درباره معناى آن فكر نمى‏كنيم و در عين حال عقيده داريم كه خدا مثل و مانند ندارد و او را از جهتْ داشتن منزّه مى‏نماييم. دوم آنكه آن را به صورتى كه لايق آن است تأويل مى‏كنيم.

سندى مى‏گويد: (اينكه پيامبر از آن كنيز پرسيد) خدا كجاست يعنى مردم كه به خدا توجّه مى‏كنند به كدام طرف رو مى‏آورند، و او كه جواب داد: در آسمان. يعنى به طرف آسمان توجّه مى‏كنند.

لابد خوانندگان محترم توجّه فرمودند كه دانشمندانى كه حديث فوق را شرح كرده‏اند داراى عقايد متعدّدند. كنيزى از كنيزان پاسخ مى‏دهد كه خدا در آسمان است و دانشمندان بزرگى در معناى آن مى‏مانند! آيا آن كنيز از علومى كه بعدها پيدا شد با خبر بود و پايه علمى او به حدّى بود كه بتوان كلام او را به صورت‏هاى گوناگون توجيه كرد؟ يقينا او تصوّر كرده است كه خدا در آسمان است و اين توجيهات به فكر او هم نمى‏رسيد و اگر او اينها را مى‏دانست مى‏گفت: خدا همه جا هست.

از اينها گذشته مگر در روايات قبل نخوانديم كه خدا در خانه‏اش است و هر شب پايين مى‏آيد ! آيا باز هم مى‏توان آن را توجيه كرد؟ ما از مجموع روايات صحاح مى‏فهميم خدائى كه اينان به تصوير كشيده‏اند جسم بوده و صورتش مثل انسان است. داراى دست و پا و چشم و گوش است. خانه‏اى دارد و سحرگاهان به پايين مى‏آيد و... . (سبحان اللّه عمّا يصفون).

8. خدا قبل از آفرينش كجا بود؟

از نظر كسى كه با روايات اهل بيت عليهم‏السلام و راهنماييهاى آن بزرگواران آشنا باشد اين سؤال براى او بسيار عجيب است. او مى‏داند كه خدا خود آفريننده مكان است. يعنى او بود و مكانى نبود. مگر او ـ جلّ جلاله ـ نياز به مكان دارد كه بپرسيم خدا كجا بود و يا كجا هست؟ اگر خدا در مكانى باشد پس نياز به مكان دارد، آن‏گاه چگونه مى‏توانيم بگوييم كه او «بى‏نياز» است. آيا نياز به مكان، معناى آن احتياج داشتن خدا نيست؟ مگر خدا ازلى نيست؟ اگر او در مكانى باشد بايد آن مكان نيز ازلى بوده باشد و اگر آن مكان محدود باشد بايد خدا نيز محدود باشد و اگر نامحدود باشد بايد ما هم آن را ببينيم و آسمانها و زمين و همه آنچه كه آفريده شده بايد در آن مكان نامحدود باشد.

اينها و ساير اشكالات، هر مسلمان را وا مى‏دارد كه ساحت قدس الهى را از آنچه بعض از جاهلان او را بدان وصف مى‏كنند منزّه بداند و بگويد: «سبحان اللّه عمّا يصفون».

قبل از آنكه روايت صحاح را در پاسخ به اين پرسش كه «خدا قبل از آفرينش كجا بود؟» بدانيم، به روايتى از اصول كافي توجّه مى‏كنيم:

«مردى از ماوراء النهر خدمت إمام رضا عليه‏السلام رسيد و گفت: از تو مسأله‏اى مى‏پرسم، اگر پاسخى كه مى‏دانم بدهى امامت تو را قبول مى‏كنم. امام عليه‏السلام فرمود: آنچه مى‏خواهى بپرس. گفت: به من خبر بده كه پرورگارت از كى بوده و چگونه بوده و تكيه‏اش بر چه چيزى بود؟ حضرت فرمود: خداى تبارك و تعالى مكان را آفريد در حالى كه مكانى نبود و چگونگى را آفريد و چگونگى نبود و تكيه‏اش بر قدرتش بود. مرد برخاست و سر آن حضرت را بوسيد و بعد از اداى شهادتين و اقرار به وصايت امير المؤمنين عليه‏السلام گفت: و (شهادت مى‏دهم كه) شما امامان راستگو بوده و تو نيز جانشين

«... پروردگارمان قبل از آنكه مخلوقاتش را بيافريند كجا بود؟ (رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ) فرمود: در «عماء» بود زير و بالايش هوا بود و مخلوقى نبود. عرش او بر آب بود».⁽²⁾

اگر كسى بپرسد كه «زيد» قبل از تولّد كجا بود و پاسخ بشنود كه: در كوچه با بچه‏ها بازى مى‏كرد، شما درباره عقل و فهم پاسخ دهنده چگونه قضاوت مى‏كنيد؟ آيا او را عاقل مى‏دانيد؟

أبو رزين (راوى حديث) ـ به قول خودش ـ از رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آن عقل كلّ، مى‏پرسد: خدا قبل از آفرينش كجا بود؟ آيا پاسخ صحيح اين نيست كه بگويد: سؤال از جا و مكان ـ آنهم قبل از آفرينش آن ـ درباره خدا بى‏معناست، زيرا خدا خود آفريننده مكان است. او بود و مكانى نبود؟

حال ببينيم كه در پاسخ فوق (كه ما آن را قطعا از رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم نمى‏دانيم) چه اشكالاتى مى‏باشد:

اوّلاً ـ سؤال از اين است كه آن‏گاه كه چيزى خلق نشده بود خدا كجا بود، جواب اين است كه در «عماء» بود. در پاورقى ابن ماجه «عماء» را «ابر» و در «المنجد» آن را ابر پرباران يا ابر مرتفع معنى كرده‏اند. پس «عماء» (ابر يا ابر مرتفع) بود. اين يك مخلوق!

ثانيا ـ در زيرش هوا و در بالايش هوا بود. پس «هوا» هم بود. اين، دو مخلوق. (ابر و هوا).

ثالثا ـ عرش او بر آب بود. پس هم عرش بود و هم آب. اين چهار مخلوق. (ابر، هوا، عرش و آب).

آيا اين چهار موجود كه در حديث آمده را خدا نيافريد؟ مگر راوى نپرسيد خدا قبل از آفرينش كجا بود؟ وقتى هم ابر بود و هم هوا و هم عرش و هم آب، چگونه مى‏توان گفت كه پاسخ، مربوط به قبل از آفرينش است؟!

رابعا ـ در زير و بالاى آن هوا بود. پس خدا چيزى است كه داراى زير و بالاست. معناى آن محدود بودن خداست. سؤال اين است كه آيا خدا داراى زير و بالاست؟ البته خدائى كه ديده شود و خانه‏اى داشته باشد بايد هم جسم باشد و هم محدود.

تا اينجا اشكالات وارده بر سنن ابن ماجه. امّا ببينيم كه پاورقى‏نويس آن چه مى‏گويد:

«محمد فؤاد عبد الباقى» مى‏نويسد كه «ما» در جمله «ما تحته هواء وما فوقه هواء» نافيه است كه معناى آن چنين مى‏شود: «نه در زيرش هوا بود و نه در بالايش».

(1) ج 1، باب 29، (باب الكون والمكان)، ح 2.

«... أخبرنى عن ربّك متى كان؟ و كيف كان؟ وعلى أىّ شى‏ء كان اعتماده؟ فقال أبو الحسن (الرضا) عليه‏السلام : انّ اللّه تبارك وتعالى أين الاين بلا اين وكيّف الكيف بلا كيف وكان اعتماده على قدرته. فقام إليه الرجل فقبّل رأسه وقال:....».

(2) الف ـ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 64، مقدّمه، باب 13، ح 182.

ب ـ سنن ترمذي، ج 5، ص 269، تفسير سوره هود، ح 3109.

ج ـ مسند أحمد، ج 5، ص 468 و 471، ح 16188 و 16200. (حديث أبي رزين العقيلى). متن زير از سنن ابن ماجه است:

«أبو رزين: قلت يا رسول اللّه ! أين كان ربّنا قبل أن يخلق خلقه؟ قال: كان في عماء، ما تحته هواء وما فوقه هواء، وما ثمّ خلق. عرشه على الماء».

اين معنى علاوه بر آنكه خلاف ظاهر است، مشكل اصلى را حلّ نمى‏كند. «هوا» از ميان چهار مخلوق كنار مى‏رود ولى:

اوّلاً ـ عماء و عرش و آب كما كان سر جاى خود بوده و مى‏گويند كه مگر ما مخلوق نيستيم؟!

ثانيا ـ إشكال زير و بالاى خدا را چگونه برطرف مى‏كنيد؟ خدا زيرى دارد و بالايى كه در آنجا هوا نيست!

ترمذي و أحمد آخر روايت را اين‏گونه نوشته‏اند:

«وخلق عرشه على الماء». اينان با اين عبارت خواسته‏اند بگويند كه خدا در عماء بود و زير و بالايش هوا بود و بعدا عرشش را بر آب آفريد. پس، آب هم (غير از عماء و هوا) بود، كه عرش را روى آن آفريد. در هر حال، مشكل زير و بالا و عماء و غير آن محفوظ است.

از خوانندگان محترم تقاضا داريم اين روايت را با روايت اصول كافي ـ كه قبل از آن نوشتيم ـ مقايسه كنند و خود قضاوت كنند كه نتيجه كنار زدن اهل بيت عليهم‏السلام چيست؟ آيا نه همان فرمايش و سفارش رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم است كه فرمود: «اگر به اين دو ـ قرآن و اهل بيتم ـ چنگ بزنيد هرگز گمراه نمى‏شويد»؟ آيا نه اين است كه چون اهل بيت عليهم‏السلام ـ كه مفسّر واقعى قرآنند ـ كنار گذاشته شدند، در اوّلين اصل از اصول دين، يعنى شناخت خدا، دچار آن‏چنان گمراهى شدند كه او ـ جلّ جلاله ـ شبيه انسان شده است؟

9. خدا در چه فاصله‏اى از ماست؟

شايد براى خوانندگان محترم اين سؤال مطرح شود كه مگر خدا با ما فاصله دارد؟! ولى تعجّب نكنيد ـ به زودى روايات صحاح را مى‏خوانيم ولى قبل از آن به آيه‏اى از قرآن و فرازى از دعاى إمام سجّاد عليه‏السلام ذهن خود را از آلودگى بعدى پاك كنيم:

خداوند در سوره قآ، آيه 16 مى‏فرمايد: «وَنَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ». يعنى ما از رگ گردن به انسان نزديك‏تريم. اين آيه به خوبى مى‏رساند كه خدا به ما نزديك است و اين نزديكى، نه نزديك بودن دو جسم است ـ تعالى اللّه عن ذلك ـ خدا جسم نيست تا نزديك بودن او را متوجّه شويم بلكه او در همه جا هست و در عين حال، ذات مقدّسش در تصوّر هيچ متصوّرى قابل درك نيست.

إمام سجّاد عليه‏السلام ـ كه دعاهاى آن حضرت تماما درس است ـ به درگاه احديّت چنين عرضه مى‏دارد:

«يا من علا فلا شى‏ء فوقه ودنا فلا شى‏ء دونه».⁽¹⁾

حال ببينيم در صحاح اهل سنّت در اين زمينه چه رواياتى وجود دارد:

ـ «راوى مى‏گويد: ما در بطحاء بوديم. در ميان ما رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بود. ابرى از آنجا گذشت. به آن نگريست و فرمود: اين را چه مى‏ناميد؟ گفتند: سحاب. فرمود: والمُزْن. گفتند: والمزن. فرمود: والعنان. گفتند: والعنان. فرمود: بين شما و آسمان چه مقدار فاصله است؟ گفتند: نمى‏دانيم. فرمود: بين شما و آسمان 71 يا 72 يا 73 سال فاصله است و آسمان

(1) مفاتيح الجنان، فرازى از دعاى سحر (بعد از دعاى أبو حمزه). در اين زمينه به خطبه اوّل نهج البلاغه رجوع فرماييد.

اوّلاً ـ عدد مذكور در آن را نمى‏توان حمل بر كثرت كرد و آنچه در زبان عرب حمل بر آن مى‏شود عدد 70 است چنانچه در قرآن آمده است: «اگر تو براى آنها (منافقين) 70 بار هم استغفار كنى خدا آنان را نمى‏بخشد». [سوره توبه، آيه 80] و معلوم است كه اين عدد دلالت بر كثرت مى‏كند يعنى هر چه هم كه براى منافقين طلب آمرزش نمائى بى‏فايده است و خدا آنان را نمى‏آمرزد. امّا تعيين آن به اينكه 71 يا 72 يا 73، نمى‏تواند آن معنى را بدهد، بلكه حدّ اكثر توجيهى كه از ترديد در روايت مى‏توانيم بنماييم اين است كه بگوييم بستگى به سرعت آن وسيله دارد كه اگر سرعت آن زياد بود در 71 سال و اگر كم بود در 73 سال اين مسير را مى‏پيمايد.

ثانيا ـ با يك حساب سرانگشتى مى‏توان به دست آورد كه اگر مركبى با سرعت 100 كيلومتر در ساعت حركت كند (توجّه داشته باشيد كه اين عددها براى مركب آن زمان بوده است كه ما فرض كرديم بتواند چنين سرعتى داشته باشد.) در مدت 73 سال نمى‏تواند نصف فاصله زمين تا خورشيد را بپيمايد (كارى نداريم كه در آن زمان چنين مركبى وجود نداشت!) در حالى كه فاصله خورشيد تا زمين تقريبا يكصد و پنجاه ميليون كيلومتر است و نور كه در يك ثانيه 000/300 كيلومتر مى‏رود، اين فاصله را در مدّت تقريبا 8 دقيقه و 20 ثانيه طى مى‏كند.

آيا معقول است كه بگوييم فاصله ما تا آسمان أوّل 71 يا 72 يا 73 سال است؟! در حالى كه در زير همين آسمان ستارگانى وجود دارد كه ميلياردها سال زمان لازم است تا نورش به ما برسد.

ثالثا ـ اين روايت نيز به روشنى به ما مى‏گويد كه خدا داراى مكان است و محلّ زندگى او هم فوق آسمانهاى هفت‏گانه مى‏باشد!

آيا شارحان اين‏گونه احاديث، باز هم مى‏خواهند بگويند كه خدا در ثلث آخر شب به زمين مى‏آيد يا گفتار آن كنيز را كه گفت خدا در آسمان است و امثال اين مطالب، منظور چيز ديگرى است و معنايى كه لايق خودش مى‏باشد

(1) گفته‏اند منظور 8 فرشته است كه به صورت بز كوهى مى‏باشند، ولى ما نفهميديم اوّلاً ـ اين معنى از كجا فهميده مى‏شود؟ و ثانيا ـ چرا به صورت بز كوهى؟!

(2) الف ـ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 69، مقدّمه، باب فيما انكرت الجهميّة (باب 13 ) ح 193.

ب ـ سنن أبي داود، ج 4، ص 231، كتاب السنّة، باب في الجهميّة، ح 4723.

«... قال: كنت بالبطحاء في عصابة وفيهم رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم . فمرّت به سحابة فنظر إليها فقال: ما تسمّون هذه؟ قالوا: السحاب. قال: والمزن. قالوا: والمزن. قال: والعنان. قال ابوبكر: قالوا: والعنان. قال: كم ترون بينكم وبين السماء؟ قالوا: لا ندرى. قال: فانّ بينكم وبينها امّا واحدا او اثنين او ثلاثا وسبعين سنة، والسماء فوقها كذلك حتّى عدّ سبع سماوات. ثمّ فوق السماء السابعة بحر، بين اعلاه واسفله كما بين سماء إلى سماء. ثمّ فوق ذلك ثمانية او عال. بين اظلافهنّ وركبهنّ كما بين سماء إلى سماء. ثمّ على ظهورهنّ العرش. بين اعلاه واسفله كما بين سماء إلى سماء. ثمّ اللّه فوق ذلك. تبارك و تعالى».

اهل سنّت كه مى‏گويند خدا در قيامت ديده مى‏شود آيا انديشيده‏اند كه وقتى ما او را ببينيم به ناچار بين ما و او فاصله‏اى خواهد بود و اين فاصله را چه چيزى پر كرده است ؟ مگر مى‏شود جائى را فرض كرد كه خدا در آنجا نباشد؟

10. اگر كسى را با طناب آويزان كنند بر خدا پايين مى‏آيد

عنوان فوق نيز مثل ساير عناوين، هر انسان فهميده‏اى را به تعجّب وا مى‏دارد ! انسانى را با طنابى آويزان كنند ـ حال، كجا و چگونه، بماند! ـ او سرانجام به خدا مى‏رسد! يعنى اكنون و در مكانى كه هست پيش خدا نيست! براى آنكه خوانندگان محترم زياد منتظر نمانند روايت مربوطه را مى‏نويسيم:

«أبو هريره مى‏گويد: پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و اصحابش نشسته بودند كه ابرى پيدا شد. حضرت فرمود: آيا مى‏دانيد كه اين چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: اين عنان است... پرسيد: آيا مى‏دانيد بالاى شما چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. گفت: الرّقيع (به معناى آسمان دنيا يا مطلق آسمان) سقفى محفوظ و موجى نگه داشته شده. سپس پرسيد: آيا مى‏دانيد بين شما و آن (يعنى همان كه اسمش رقيع بود) چه مقدار راه است؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. گفت: به اندازه 50 سال راه است. آنگاه پرسيد: آيا مى‏دانيد مافوق آن چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: ما فوق آن، دو آسمان است كه بين آن دو، مسير 50 سال راه مى‏باشد. تا آنكه 7 آسمان را شمرد كه بين هر دو آسمان 50 سال راه بود. سپس فرمود: آيا مى‏دانيد ما فوق آن چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: بالاى آن عرش است كه فاصله آن تا آسمان به اندازه فاصله بين دو آسمان است. (يعنى 50 سال راه). آنگاه پرسيد: آيا مى‏دانيد كه پايين شما چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. فرمود: زمين. سپس گفت: آيا مى‏دانيد پايين آن چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند. گفت: زير آن زمين ديگرى است كه بين آن دو، مسير 50 سال راه است. تا آنكه 7 زمين را شمرد كه بين هر دو زمين نيز مسير 50 سال راه بود. سپس فرمود: قسم به آنكس كه جان محمّد در دست اوست، اگر شما با طناب يكى را به زمين پايينى آويزان كنيد بر خدا فرود مى‏آيد».⁽¹⁾

(1) سنن ترمذي، ج 5، ص 376، تفسير سوره حديد، ح 3298.

ما در اينجا متن حديث را با اينكه يك صفحه از سنن را گرفته و تنها روايت تفسيرى از سوره حديد مى‏باشد نقل مى‏كنيم تا خوانندگان محترم خود با تفكّر در آن به قضاوت بنشينند.

«عن أبي هريرة قال: بينما نبىّ اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم جالس و اصحابه إذ اتى عليهم سحاب. فقال نبىّ اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم : هل تدرون ما هذا؟ فقالوا: اللّه ورسوله اعلم. قال: هذا العنان... قال: هل تدرون ما فوقكم؟ قالوا: اللّه و رسوله اعلم. قال: فانّها الرقيع، سقف محفوظ وموج مكفوف. ثمّ قال: هل تدرون كم بينكم وبينها؟ قالوا: اللّه و رسوله اعلم. قال: بينكم وبينها مسيرة خمسمائة سنة. ثمّ قال: هل تدرون ما فوق ذلك؟ قالوا: اللّه و رسوله اعلم. قال: فانّ فوق ذلك سماءين، ما بينهما مسيرة خمسمائة سنة حتّى عدّ سبع سماوات، ما بين كلّ سماءين كما بين السماء والأرض. ثمّ قال: هل تدرون ما فوق ذلك ؟ قالوا: اللّه ورسوله اعلم. قال: فانّ فوق ذلك العرش و بينه وبين السماء بُعد مثل ما بين السماءين. ثمّ قال: هل تدرون ما الذي تحتكم؟ قالوا: اللّه و رسوله اعلم. قال: فانّها الأرض. ثمّ قال: هل تدرون ما الذي تحت ذلك؟ قالوا: اللّه و رسوله اعلم. قال: فانّ تحتها الأرض الاخرى، بينهما مسيرة خمسمائة سنة، حتّى عد سبع ارضين، بين كلّ ارضين مسيرة خمسمائة سنة. ثمّ قال: والذي نفس محمّد بيده لو انّكم دلّيتم رجلاً بحبل إلى الأرض السفلى لهبط على اللّه».

پاسخ آن روشن است: اوّلاً ـ فرود آمدن بر علم و قدرت چه معنايى مى‏تواند داشته باشد؟ ثانيا ـ اگر علم و قدرت و سلطنتش در هر مكانى هست نياز به اينهمه طناب نداريم! ثالثا ـ خدا بر عرش است يعنى چه؟ آيا معناى آن محدود كردن ذات باريتعالى و در نظر گرفتن مكانى براى او نيست؟ پس او قبل از آنكه عرش را بيافريند كجا بود؟!

حال خوانندگان محترم اين روايت را با آنچه كه أبو داود در سنن خويش نقل كرده است مقايسه كنند. او در ضمن حديثى مى‏نويسد:

«... فاصله گوش يكى از فرشتگان حامل عرش تا گردن او 700 سال راه است».⁽¹⁾

«... خدا بالاى عرش بوده و عرش بالاى آسمانهاست...».⁽²⁾

نكته‏اى كه خوانندگان محترم بدان توجّه دارند اين است كه براى رسيدن به خدا مسير 50 سال‏ها را انتخاب كنيم يا 73 سال‏ها و كدام صحيح است؟ ديگر اينكه ما چگونه بتوانيم كسى را آويزان كنيم؟!

توجّه داشته باشيد، مركبى كه سرعت آن 100 كيلومتر در ساعت باشد (مركبهاى عصر قديم مثل شتر يا اسب) در مدّت 50 سال تقريبا يك سوم فاصله زمين تا خورشيد را طى مى‏كند. (البته اگر بر فرض محال بتواند به سمت خورشيد برود!)

مى‏گويند اگر سرعت موشكى از مقدار بحرانى تجاوز كند (در حدود 11600 متر در ثانيه )، نيروى جاذبه به تعقيب و بازگرداندن آن موفّق نخواهد شد و به اين ترتيب تا دنيا دنياست آن موشك در حال گريز از زمين خواهد بود.⁽³⁾

(1) ج 4 سنن، ص 232، كتاب السنّة، باب في الجهميّة، ح 4727.

«عن النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم قال: اذن لى ان احدّث عن ملك من ملائكة اللّه من حملة العرش. انّ ما بين شحمة اذنه إلى عاتقه مسيرة سبعمائة عام».

(2) همان، ح 4726.

«... انّ اللّه فوق عرشه و عرشه فوق سماواته...».

(3) «تاريخچه زمان» اثر پروفسور «استفن ويليام هاوكينگ» استاد صاحب كرسى در دانشگاه كمبريج، ترجمه حبيب اللّه دادفرما، ص 59.

(4) ستاره ديگرى، كه آن هم در مجاورت منظومه خورشيد است «قنطورس آلفا» نام دارد كه 3/4 سال نورى با ما فاصله دارد.

معناى اينكه ستاره قنطورس 4 سال نورى با ما فاصله دارد اين است كه نور ـ كه سرعت آن 000/300 كيلومتر در ثانيه است ـ در مدّت 4 سال اين فاصله را طى مى‏كند. (يعنى بيش 37 ميليون ميليون كيلومتر).

با يك حساب ساده به دست مى‏آيد كه اين موشك بعد از 000/100 سال هنوز به آن ستاره نرسيده است.

مسلّم است كه جاعلان اين‏گونه احاديث، چيزى از اسرار آفرينش نمى‏دانستند. آنها به فكرشان هم نمى‏رسيد كه خورشيد، يكى از چند صد هزار ميليون ستاره‏اى است كه بر روى هم كهكشانى را تشكيل مى‏دهند به نام «كهكشان راه شيرى» كه طول آن يكصد هزار سال نورى است. و در زير همين آسمان، صدها هزار ميليون كهكشان ديگر قرار دارد كه همه در حال گريز از هم بوده و به عبارت ديگر، فضايى كه در زير آسمان أوّل قرار دارد در حال گسترش است.⁽¹⁾

11. باران از كجا مى‏آيد

بعد از آنكه دانستيم كه از نظر روايات صحاح، فاصله ما با خدا بسيار زياد بوده و خدا در بالاى عرش منزل دارد! و فقط شبها ـ آنهم ثلث آخر شب ـ به زمين مى‏آيد! مى‏خواهيم بدانيم كه باران از كجا مى‏آيد. به اين روايت توجّه فرماييد:

«انس مى‏گويد: ما با رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بوديم كه باران آمد. رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله به بيرون رفت و لباسش را كنار زد تا باران به او اصابت كند. گفتيم: يا رسول اللّه! چرا چنين كرديد؟ گفت: زيرا او تازه از نزد پروردگارش آمده است».⁽²⁾

حق مطلب اين است كه اينان آنچنان اعتمادى به راويان حديث داشتند كه به خود اجازه نمى‏دادند متن حديث را بررسى كرده و آن را با احاديث ديگر بسنجند و يا با عقل خود آن را دريابند و لذا هر روايتى كه از نظر آنان صحيح بوده

(1) خداوند در سوره ذاريات، آيه 47، مى‏فرمايد: (والسَّماءَ بَنَيْناها بِاَيْدٍ وَاِنّا لَمُوسِعُونَ). يعنى: ما آسمان را به قدرت خود آفريديم و هر آينه آن را وسعت مى‏دهيم.

اين آيه نيز يكى از معجزات علمى قرآن است كه پس از 14 قرن معناى آن براى دانشمندان روشن شد.

(آمارهاى مذكور در متن از كتاب «تاريخچه زمان» از ص 53 به بعد ـ بخش سوم: بزرگ جهانى كه در حال گسترش است ـ گرفته شده است).

(2) سنن أبي داود، ج 4، ص 326، كتاب الادب، باب ما جاء في المطر، ح 5100.

«عن انس قال: اصابنا ونحن مع رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم مطر، فخرج رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم فحسر ثوبه عنه حتّى اصابه. فقلنا: يا رسول اللّه! لم صنعت هذا؟ قال: لانّه حديث عهد بربّه».

12. خدا به خواب پيامبرش آمد و...

«معاذ بن جبل مى‏گويد: صبحگاهى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در نماز تأخير نمود تا جائى كه نزديك بود خورشيد طلوع كند و چون آمد و نماز گزارد، علّت تأخير را چنين بيان كرد: چون نماز شبم را مقدارى خواندم در حال نماز چرتم برد به طورى كه سنگينى بر من عارض شد. در اين حال پروردگارم را ديدم كه در بهترين صورت بر من ظاهر شد و گفت: اى محمّد! گفتم: لبّيك اى پروردگار من! گفت: علّت مخاصمه در ميان فرشتگان چيست؟ گفتم: نمى‏دانم. سه بار آن را تكرار كرد. ديدم كه كف خود را بين دو شانه‏ام گذاشت طورى كه خنكى نوك انگشتان او را بر سينه‏ام احساس كردم...».⁽¹⁾

حال نوبت آن رسيده است كه يك زيارت قبول هم بگوئيم! (معلوم است كه ما اين جمله را به جدّ نگفته‏ايم چه آنكه اين گونه روايات از نظر ما صد در صد مردود است). شوخى نيست، همه بايد صبر كنند تا در قيامت خدا را ببينند و پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله در همين دنيا او را ديد! (البته به قول صاحبان صحاح!).

در بررسى آن بايد به اين نكات توجّه شود:

1. خداوند به خواب پيامبرش آمده و كف دست خود را بين دو شانه‏اش گذاشت و دستش هم به اندازه‏اى بود كه نوك انگشتانش به سينه حضرت رسيد. با اين حساب بايد هيكل او هم در حدود هيكل يك انسان و بسيار كوچكتر از هيكل حضرت آدم عليه‏السلام ـ مطابق نقل صحيحين ـ باشد. چه آنكه آن دو (بخارى و مسلم) نوشته‏اند كه قد آن حضرت 60 ذراع (تقريبا 30 متر) بوده است!⁽²⁾ (به اندازه يك ساختمان ده دوازده طبقه!). بنابراين، مى‏توان گفت كه حديث:

(1) سنن ترمذي، ج 5، ص 343، تفسير سوره صآ.

أبو عيسى ترمذي خود اين حديث را صحيح مى‏داند و مى‏گويد كه از محمّد بن إسماعيل (صاحب صحيح بخارى) پرسيدم و او نيز آن را تأييد كرد. (لابدّ يادش رفت كه حديث به اين مهمّى را در كتابش بنويسد!).

ترمذي قبل از اين، دو حديث ديگر به همين مضمون نقل مى‏كند كه تأخير در نماز صبح در آن نيست.

«... احتُبس عنّا رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم ذات غداة عن صلاة الصبح حتّى كدنانتراءى عين الشمس، فخرج سريعا فثوّب بالصلاة، فصلّى رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم وتجوّز في صلاته. فلمّا سلّم دعا بصوته قال لنا: على مصافّكم كما انتم ثمّ انفتل الينا ثمّ قال: اما انّى سأحدثكم ما حبسنى عنكم الغداة: انّى قمت من الليل فتوضّأت وصلّيت ما قُدّر لى فنعست في صلاتى حتّى استثقلت، فإذا أنا بربّى تبارك و تعالى في احسن صورة، فقال يا محمّد! قلت: لبّيك ربّ، قال: فيم يختصم الملأ الاعلى؟ قلت: لا ادرى، قالها ثلاثا. قال: فرأيته وضع كفّه بين كتفَىّ حتّى وجدت برد انامله بين ثديىّ...».

قال أبو عيسى: هذا حديث حسن صحيح. سألت محمّد بن اسماعيل عن هذا الحديث فقال: هذا حديث حسن صحيح... .

(2) الف ـ صحيح بخارى، ج 4، ص 160، كتاب بدء الخلق، باب قول اللّه تعالى: وإذ قال ربّك للملائكة... .

و ج 8، ص 62، ابتداى كتاب الاستئذان.

ب ـ صحيح مسلم، ج 4، ص 2179 و 2183، كتاب الجنّة وصفة نعيمها و اهلها، باب‏هاى 6 و 11، ح 15، 16 و 28.

روايتها تماما از أبو هريرة مى‏باشد كه در ضمن روايات متعدّدى اين را هم گفته است. به حديث شماره 28 از صحيح مسلم توجّه كنيد:

«... هذا ما حدّثنا أبو هريرة عن رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم فذكر احاديث منها: «قال رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم : خلق اللّه عزّ وجلّ آدم على صورته، طوله ستّون ذراعا... فلم يزل الخلق ينقص بعده حتّى الآن».

2. چرا اين خدا سر شب تا صبح به خواب پيامبرش نيامد كه ثواب نماز أوّل وقت آن حضرت و همه مؤمنين از دست نرود؟!

3. با رجوع به متن روايت و سؤال و جوابى كه در آن مطرح شده است اين خواب كمتر از 5 دقيقه وقت مى‏گيرد نه بيش از يك ساعت. (البته احتمالاً همه مطالب مطرح شده در اين خواب موهوم، براى مؤمنين شرح داده نشد!)

4. تقاضاى ما از اين خدا (و نه خداى آفريننده زمين و زمان كه از اين‏گونه مطالب منزّه است) اين است كه بار ديگر اگر خواستى به خواب كسى بيايى مواظب نمازش باش!

راستى بايد بر احوال آنانكه اين‏گونه روايات را صحيح دانسته و چنين كتابهايى را جزء صحيح‏ترين كتاب‏هاى روائى خويش مى‏شمارند، گريست!

13. چند نمونه از بى‏توجّهى خدا!

الف ـ با زيادى بهشت چه مى‏كند؟!

قبلاً گذشت كه جهنّم پر نمى‏شود تا آنكه خدا پاى خود را در آن مى‏گذارد. حال به دنباله بعض از آن احاديث نظرى مى‏افكنيم:

«زيادى بهشت پيوسته باقى است (و كسى نمانده كه در آن ساكن شود!) تا آنكه خداوند عدّه‏اى را مى‏آفريند و آنان را در آنجا اسكان مى‏دهد».⁽¹⁾

اوّلاً ـ به نص قرآن، بهشت مخصوص كسانى است كه ايمان داشته و عمل صالح انجام دهند. در سوره قصص، آيه 83 مى‏فرمايد: «ما سراى آخرت را براى كسانى قرار داديم كه در زمين اراده برترى‏جويى و ايجاد فساد نداشته باشند». آنگاه چطور خداوند خلقى را كه هيچ امتحانى پس ندادند و متحمّل هيچ‏گونه زحمتى از عبادت و جهاد و نهى از منكر

(1) الف ـ صحيح بخارى، ج 6، ص 173، تفسير سوره قآ، و ج 9، ص 143، كتاب التوحيد، باب قول اللّه تعالى: أنا الرّزّاق ذو القوّة المتين.

ب ـ صحيح مسلم، ج 4، ص 2188، كتاب الجنّة وصفة نعيمها واهلها، باب 13، ح 38 و 39.

«... ولا يزال في الجنّة فضل حتّى ينشى‏ء اللّه لها خلقا فيسكنهم فضل الجنّة».

ثالثا ـ چرا زيادى آن را بين بهشتيان تقسيم نمى‏كند تا به آنان كه اعمال بهترى داشتند سهم بيشترى داده شود؟

رابعا ـ چرا از ابتدا بهشت را بيش از اندازه لزوم خلق كرد؟ مگر علم او به همه چيز احاطه ندارد؟⁽²⁾

آيا بهتر نيست به جاى پذيرفتن جهل خدا، دروغ امثال أبو هريره يا انس را بپذيريم كه اين روايت را جعل كردند؟ آيا علماى اهل سنّت مى‏توانند اين روايت را كه به روشنى خبر از جهل خداوند مى‏دهد توجيه كنند؟

آيا مى‏پذيرند كه خدا نمى‏دانست چند نفر بهشتى دارد و هر كدام به چه مقدار از بهشت نياز دارند و مجموع مساحت بهشت چه مقدار بايد باشد؟! اعتماد به امثال أبو هريره يا كسانى كه چنين رواياتى را مى‏سازند و آن را به رسول مكرّم اسلام صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم نسبت مى‏دهند تا كجا؟ حتّى اگر به صراحت بگويند كه خدا فلان مطلب را نمى‏دانست بايد چون از أصحاب است از او بپذيرند؟

ما به خواست خدا، در بررسى «خلفا در صحاح» خواهيم خواند كه خليفه ثانى هر روايتى را كه از يك صحابى مى‏شنيد نمى‏پذيرفت بلكه براى آن شاهد مى‏خواست، چگونه صاحبان صحاح ـ بلكه عموم علماى اهل سنّت ـ بر خلاف نظر خليفه خودشان روايات زيادى را بدون شاهدى و فقط به نقل يكى از أصحاب مى‏پذيرند؟

اگر ما بگوييم كه اهل بيت پيامبر عليهم‏السلام ـ كه بنا به صريح روايت نبوى هرگز از قرآن جدا نمى‏شوند ـ معصومند، به ما خرده مى‏گيرند، در حالى كه معناى با قرآن بودن و از آن جدا نشدن، آنهم تا روز قيامت، چيزى جز عصمت نيست و چون قرآن از هر خطا و اشتباهى مصون است، اهل بيت عليهم‏السلام نيز ـ كه هم سنگ قرآن معرفي شدند ـ معصوم بوده و از هر خطا و اشتباهى مصونند، ولى خود، همه أصحاب را ـ كه به نصّ قرآن و روايات منقوله در صحاح و غير صحاح، عدّه‏اى از آنان منافق بوده يا آنكه عدّه‏اى اهل جهنّمند ـ از هر گناه و دروغ و بهتان و افترا و حتّى از هر خطا و لغزش و سهو، مخصوصا در نقل روايت، معصوم مى‏دانند. (بحث تفصيلى «أصحاب در صحاح» ـ به خواست خدا ـ در نوشتارى جداگانه خواهد آمد).

(1) اشاره به آيه 2 از سوره ملك كه مى‏فرمايد: «الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ اَيُّكُمْ اَحْسَنُ عَمَلاً». يعنى خداوند مرگ و زندگى را براى اين آفريد كه شما را بيازمايد كه كدام يك از شما عمل بهترى داريد.

(2) اشاره به آيه 12 از سوره طلاق كه مى‏فرمايد: «... وَأَنَّ اللّهَ قَدْ اَحاطَ بِكُلِّ شَى‏ءٍ عِلْما».

امير المؤمنين عليه‏السلام در اوّلين خطبه نهج البلاغه (كه متأسفانه عموم اهل سنّت خود را از معارف عاليه اين كتاب ارزشمند ـ و در حقيقت ارزشمندترين كتاب بعد از قرآن ـ محروم نمودند) مى‏فرمايد:

«... عالِما بِها قَبْلَ ابْتِدائِها مُحِيطا بِحُدُودِها وَانْتِهائِها...». يعنى خداى تعالى قبل از آفرينش، بدان عالم بوده و به حدود و انتهاى آن احاطه داشت.

ب ـ ابن امّ مكتوم و تكميل يك آيه

از جمله رواياتى كه علاوه بر داشتن معارض (كه ذكر خواهد شد) نشان از غفلت خدا دارد، نزول ناقص آيه 95 از سوره نساء است. اينان مى‏نويسند:

«پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نشسته بود. بر او چنين وحى شد: آنانكه از مؤمنين (در منزل) نشسته‏اند (و به جهاد نمى‏روند) با كسانى كه در راه خدا جهاد مى‏كنند مساوى نيستند... ابن امّ مكتوم (كه نابينا بود) پشت سر رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله نشسته بود (و در بعض رويات: «ابن امّ مكتوم آمد» كه نشان مى‏دهد در آنجا حاضر نبود) گفت: پس من چه كنم؟ (و در بعض روايات: «به خدا قسم اگر مى‏توانستم جهاد مى‏كردم».) بعد از اين اعتراض، خداوند آيه مذكور را اين‏گونه كامل كرد: «مؤمنانى كه بى‏عذر نشسته‏اند با مجاهدين برابر نيستند».⁽¹⁾

(1) الف ـ صحيح بخارى، ج 4، ص 30، باب فضل الجهاد و السير، باب قول اللّه: لا يستوى القاعدون...، و ج 6، ص 60، تفسير سوره نساء، و نيز ص 227، فضائل القرآن، باب كاتب النبى صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم .

ب ـ صحيح مسلم، ج 3، ص 9 ـ 1508، كتاب الامارة، باب 40، ح 141.

ج ـ سنن ترمذي، ج 5، ص 225 و 226، تفسير سوره نساء، ح 3032 و 3033.

د ـ سنن أبي داود، ج 3، ص 11، كتاب الجهاد، باب في الرخصة في القعود من العذر، ح 2507.

ه ـ سنن نسائى، ج 6، ص 11 ـ 9، كتاب الجهاد، با ب4، ح 99 ـ 3096.

اين روايت با اختلافي كه در آن است از چند نفر نقل شده:

1. از براء: «لمّا نزلت: لا يستوى القاعدون من المؤمنين، جاء ابن امّ مكتوم» وفي بعض روايات براء: «و عمر و ابن امّ مكتوم خلفه فقال: فكيف فيّ و أنا اعمى؟ قال: فما برح حتّى نزلت: غير او لى الضرر».

روايت براء را بخارى و مسلم و نسائى نقل كرده‏اند.

2. از زيد بن ثابت به نقل از مروان حكم (طريد رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ) كه چون آيه فوق نازل شد:

«... فجاء ابن امّ مكتوم وهو يملّها علىّ فقال: يا رسول اللّه! لو استطيع الجهاد لجاهدت و كان رجلاً اعمى فانزل اللّه على رسوله وفخذه على فخذي حتّى همّت ترضّ فخذي ثمّ سرّى عنه فانزل اللّه عزّ وجلّ: «غير اولى الضرر».

اين روايت را بخارى و ترمذي و نسائى نقل كرده‏اند.

3. مشابه همان را خارجة بن زيد از زيد بن ثابت نقل كرده كه در آن به جاى «حتّى همّت ترض » يعنى نزديك بود پايم خرد شود آمده است: «فما وجدت ثقل شى‏ء اثقل من فخذ رسول اللّه صلى‏الله‏عليه‏و‏سلم ».

اين روايت را فقط أبو داود نوشته است.

4. روايتى مخالف همه آنها كه ترمذي آن را نقل كرده و بخارى نيز خلاصه آن را آورده است، حديث ابن عبّاس است كه مى‏گويد: «لا يستوى القاعدون من المؤمنين غير اولى الضرر» عن بدر و الخارجون إلى بدر لمّا نزلت غزوة بدر قال عبد اللّه بن جحش وابن امّ مكتوم: انّا اعميان يا رسول اللّه ! فهل لنا رخصة؟ فنزلت: «لا يستوى القاعدون من المؤمنين غير اولى الضرر ـ وفضّل اللّه المجاهدين على القاعدين درجة». فهؤلاء القاعدون غير اولى الضرر. «وفضّل اللّه المجاهدين على القاعدين اجرا عظيما» درجات منه على القاعدين من المؤمنين غير اولى الضرر».